🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:42:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सहचर
sahacara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सहचर संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ सहचरी]
१. वह जो साथ चलता हो । साथ चलनेवाला । साथी । हमराही ।
२. सेवक । दास । भृत्य । नौकर ।
३. दोस्त । सखा । मित्र ।
४. कटसरैया ।
५. पति (को॰) ।
६. प्रतिबंधक । जामिन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सह—चर mfn. going with, accompanying, associating with, Kālid.; Prab. &c.
belonging together, AitBr.
similar, like, Subh.
सह—चर m. a companion, friend, follower, Kālid.; Śiś.; BhP.
a surety, W.
Barleria Prionitis and Cristata, Car.
= प्रतिबन्धक, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1193,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहचर पु० सह चरति चर--अच् । १ पीतझिण्ट्यां २ नील झिण्ट्याञ्च रत्नमा० । ३ वयस्ये ४ प्रतिबन्धके ५ झिण्ट्यां हेमच० । ६ सहांये ७ अनुचरे त्रि० मेदि० “सहचर- मधुहस्तन्यस्तचूताङ्कुरास्त्रः” कुमारः । स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5263,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सहचरः, पुं, स्त्री, (सह चरतीति । चर + अच् ।) पीतझिण्टी । नीलझिण्टी । इति रत्नमाला ॥ (यथा, सुश्रुते । १ । ३८ । “वीततरुसहचरद्वयदर्भवृक्षादनीति ॥”)
सहचरः, पुं, (सह चरतीति । चर + अच् ।) झिण्टी । वयस्यः । (यथा, कथासरित्सागरे । २४ । १३२ । “ततः सहचरैः साकं तस्यैवाशिश्रयद्गृहम् ॥”) प्रतिबन्धकः । इति हेमचन्द्रः ॥ अनुचरे, त्रि । इति मेदिनी ॥ (यथा, कुमारे । २ । ६४ । [] “सहचरमधुहस्तन्यस्तचूताङ्कुरास्त्रः शतमखमुपतस्थे प्राञ्जलिः पुष्पधन्धा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-313-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सहचर" आता है (12)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें