🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:32:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुचर
anucara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सहायक/अनुचर (2.8.71) अनुप्लव · सहाय · अभिचर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुचर संज्ञा पुं॰ [सं॰] [लि॰ स्त्री॰ अनुचरा, अनुचरी]
१. पीछे चलनेवाला दास । नौकर । उ॰— अपनी आवश्यकता का अनुचर बन गया ।— करूण॰, पृ॰ २६ ।
२. सहचर । साथी । उ॰— सामने ता शैशव से अनुचर मानिक युवक अब ।— लहर,पृ॰ ७२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-चर mf(ई)n. following, attending
अनु-चर m. companion, follower, servant
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (32,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुचरः 1 A companion, follower, attendant, servant; तेनानुचरेण धेनोः R. 2. 4; आत्मानुचरस्य भावं जिज्ञासमाना 26, 52; Me. 3; Ms. 12. 47. In comp. attended or followed by; वानर˚, राक्षस˚ &c. --2 Following a spy ( चरमनुगतः). --री, --रा 1 A female attendant. --2 A logical or due strophe.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0069-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुचर त्रि० अनुचरति अनु + चर--ट स्त्रियां ङीप् अच् वा स्त्रियां टाप् । सहचरे, पश्चाद्गामिनि, दासादौ, “व्रताय तेनानुचरेण धेनोरिति” “अन्येद्युरात्मानुचरस्य भावमिति च” रघुः । अनुगतश्चरं दूतं गतिस० । दूतानुगे त्रि० । सेवके च, “गन्धर्वा गुह्यकायक्षा विबुधानुचराश्च ये” इति मनुः “चत्वारि च शतान्यनुचरणामिति” कौ० ब्रा० “अप्सरसो महेन्द्रानुचरा दशेति “सौमित्रिसीतानुचर- स्येति” भट्टिः । “पालागली सानुचर्य्यः शतेन शतेन” इति कात्या० २०, १, १२, एतद्व्याख्यायां बहुशः अनुचरीशब्द- प्रयोगस्तत्र द्रष्टव्यः पालागली दासपुत्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0172,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुचरः, त्रि, (अनु साहित्येन चरति गच्छति, अनु + चर + ट ।) सहचरः । सहायः । इत्य- मरः ॥ दासः । इति हलायुधः ॥ (“अनुचरेण धनाधिपतेरथो” । इति भारविः । “पैतृकं वाञ्छतो राज्यं पार्थस्यानुचरा व्यधुः” । इति रामायणं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-048-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुचर" आता है (20)
अब्द दास । सेवक । गुलाम । अनुचर । भक्तआनुयात्रिक सेवक । नौकर । अनुचरअनुयायी अनुचर । सेवक । दास । पैरोकारउपस्थाता अनुचर । दास । सेवकताबेदार नौकर । सेवक । अनुचरपरिवारी परिवार में रहनेवाला । कुटुंबी । परिवार का सेवक । अनुचरपारीपार्श्व पारिषद् । अनुचर । अरदलीचर राजा की ओर से नियुक्त किया हुआ वह मनुष्य जिसका काम प्रकाश या गुप्त रूप…अनुग पीछे चलनेवाला । अनुगामी । अनुयायी । पैरोकारअनुगत पीछे पीछे चलनेवाला । अनुगामी । अनुयायीअभिसर संगी । साथीउपासक पूजा करनेवाला । आराधना करनेवाला । भक्त । सेवकपरिच्छद कपड़ा जो किसी वस्तु को ढक या छिपा सके । आच्छादन । ढाकनेवाली वस्तु । पट…अनुसर पु वि॰ दे॰ 'अनुसार'उपजीवक किसी उद्यम से जीविका उपार्जित करनेवालाउपधावन अनुगमनपायक धावन । दूत । हरकारापरिप्रेष्य भेजने योग्य । प्रेरणा करने योग्यपेज रबड़ी । बसौंधीगुरगा गुरु का अनुगामी । चेला । शिष्य
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें