🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:17:17 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

साध
sādha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
साध १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ साधु]
१. साधु । महात्मा । उ॰—योगेश्वर वह गति नहिं पाई । सिद्ध साध की कौन चलाई ।—कबीर सा॰, पृ॰ ८४५ ।
२. योगी । उ॰—राजा इंदर का राज डोलाऊँ तो मैं सच्चा साध ।—भारतेंदु ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ ३७९ ।
३. अच्छा आदमी । सज्जन ।
साध २ वि॰ उत्तम । अच्छा । उ॰—अशेष शास्त्र विचार कै जिन जानियों मत साध ।—केशव (शब्द॰) ।
साध ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ उत्साह]
१. इच्छा । ख्वाहिश । कामना । उ॰—जेह अस साध होई जिव खोवा । सो पतंग दीपक अस रोवा ।—जायसी (शब्द॰) ।
२. गर्भ धारण करने के सातवें मास में होनेवाला एक प्रकार का उत्सव । इस अवसर पर स्त्री के मायके से मिठाई आदि आती है ।
साध ४ संज्ञा पुं॰ फर्रुखाबाद और कन्नौज के आस पास पाई जानेवाली एक जाति । विशेष—इस जाति के लोग मूर्तिपूजा आदि नहीं करते, किसी के सामने सिर नहीं झुकाते और केवल एक परमात्मा की ही आराधना करते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साध m. accomplishment, fulfilment, RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1201,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
साध, य न औ सिद्धौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (दिवा०-स्वा० च-पर०-अक०-निष्पादने सक०- अनिट् ।) य, साध्यति । न, साध्नोति । औ, सिषात्सति । सिद्धिर्निष्पत्तिः । साध्यति घटो निष्पन्नः स्यादित्यर्थः । सिद्धिर्निष्पादनेति गोविन्द- भट्टः । साध्नोति साध्यति घटं कुलालः निष्पा- दयतीत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-327-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "साध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें