🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:32:13 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सिता
sitā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सफ़ेद निर्गुण्डी (2.4.71) श्वेतसुरसा · भूतवेशी
विदारीकन्द (भू-कूष्माण्ड) के नाम (2.4.110) विदारी · क्षीरशुक्ला · इक्षुगन्धा · क्रोष्टी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सिता संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. चीनी । शक्कर । शर्करा । उ॰—दूध औटि तेहि सिता मिलाऊँ मैं नारायण भोग लगाऊँ । रघुराज (शब्द॰) ।
२. शुक्ल पक्ष । उ॰—चैत चारु नौमी सिता मध्य गगन गत भानु । नखत जोग ग्रह लगन भल दिन मंगल मोद विधानु ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. मल्लिका । मोतिया ।
४. श्वेत कंटकारी । सफेद भटकटैया ।
५. बकुची । सोमराजी ।
६. विदारी कंद ।
७. श्वेत दूर्वा ।
८. चाँदनी । चंद्रिका ।
९. कुटंबिनी का पौधा ।
१०. मद्य । शराब ।
११. पिंगा ।
१२. त्रायमाण लता ।
१३. अर्कपुष्पी । अंधाहुली ।
१४. बच ।
१५. सिंहली पीपल ।
१६. आमड़ा । आम्रातक ।
१७. गोरोचन ।
१८. वृद्धि नामक अष्टवर्गीय ओषधि ।
१९. चाँदी । रजत । रूपा ।
२०. श्वेत निसोथ ।
२१. त्रिसंधि नामक पुष्प वृक्ष ।
२२. पुनर्नवा । सफेद गदहपूरना ।
२३. पहाड़ी अपराजिता ।
२४. सफेद पाड़र । पाटला वृक्ष ।
२५. सफेद सेम ।
२६. मूर्वा । गोकर्णी लता । मुरा ।
२७. आकर्षक महिला । सुंदरी स्त्री (को॰) ।
२८. गंगा नदी (को॰) ।
२९. मिस्त्री (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सिता (आ), f. white sugar, refined sugar, Suśr. : Hcat.
moonlight, L.
a handsome woman.
spirituous liquor, L.
N. of various plants (a species of Aparājitā; white Kaṇṭakārī; white Dūrvā grass; Arabian jasmine &c.), Suśr.
bamboo juice, L.
N. of the Ganges (in सितासिता, under सिता)
one of the 8 Devis (Buddh.), Kālac.
सिता f. of 3. सित, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1214,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सिता 1 Candied sugar, sugar; पित्तेन दूने रसने सितापि तिक्तायते हंसकुला वतंस N. 3. 94; Bv. 4. 13. --2 Moonlight. --3 A lovely woman. --4 Spirituous liquor. --5 White Dūrvā grass. --6 Arabian jasmine. --Comp. --खंडः a kind of refined sugar. --लता white Dūrvā grass.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1123-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिता स्त्री सो--क्त । १ शर्करायाम् । “खण्डन्तु सिकतारूपं सुश्वेतं शर्करा सिता । सिता सुमधुरा रुच्या बातपित्तास्रदाहहृत् । मूर्च्छाच्छर्दिज्वरान् हन्ति सुशीता शुक्रकारिणी” राजव० । २ मल्लिकायां शब्दर० ३ श्वेतकण्टकारिकायां ४ वाकुच्यां ५ विदार्य्यां ६ श्वेतदूर्वायां ७ चन्द्रिकायां ८ कुटुम्बिन्यां ९ सुरायां १० पिङ्गायां ११ त्रायमाणलतायां १२ तेजन्यां राजनि० १३ पर्वतजातापराजितायां रत्नमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5293,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिता, स्त्री, (सित + टाप् ।) शर्करा । इत्यमरः । २ । ९ । ४३ ॥ अस्या गुणाः । “खण्डन्तु सिकतारूपं सुश्वेतं शर्करा सिता । सिता सुमधुरा रुच्या वातपित्तास्रदाह- हृत् । मूर्च्छाच्छर्द्दिज्वरान् हन्ति सुशीता शुक्रका- रिणी ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, महानिर्व्वाणतन्त्रे । ९ । ७८ । “ततो दुग्धं सिताञ्चैव दत्त्वा पाकविधानतः । सुपचेत् संस्कृते वह्नौ सावधानेन सुव्रते ॥”) मल्लिका । इति शब्दरत्नावली ॥ श्वेतकण्ट- कारी । वाकुची । विदारी । श्वेतदूर्व्वा । चन्द्रिका । कुटुम्बिनी । मद्यम् । पिङ्गा । त्राय- माणा । तेजनी । इति राजनिर्घण्टः । पर्व्वत- जातापराजिता । इति रत्नमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-348-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सिता" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें