🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:22:07 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुभग
subhaga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुभग १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सुभङ्ग] नारियल का पेड़ । नारिकेल वृक्ष ।
सुभग १ वि॰ [सं॰]
१. सुंदर । मनोहर । मनोरम ।
२. ऐश्वर्यशाली ।
३. भाग्यवान् । खुशकिस्मत ।
४. प्रिय । प्रियतम ।
५. सुखद । आनंददायक ।
सुभग २ संज्ञा पु॰
१. शिव ।
२. सोहागा । टंकण ।
३. चंपा । चंपक ।
४. अशोक वृक्ष ।
५. पीली कटसरैया । पीतझिंटी ।
६. लाल कटस- रया । रक्तझिटी ।
७. भूरि छरीला । पत्थर का फूल । शौलेय । शैलाख्य । शिलापुष्प ।
८. गंधक । गंधपाषाण ।
९. सुबल के एक पुत्र का नाम ।
१०. जैनों अनुसार वह कर्म जिससे जीव सौभाग्यवान होता है ।
११. अच्छा भाग्य । सौभाग्य (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—भग mf(आ)n. possessing good fortune, very fortunate or prosperous, lucky, happy, blessed, highly favoured, RV. &c. &c.
beautiful, lovely, charming, pleasing, pretty (voc. सुभग and सुभगे, often in friendly address), ib.
nice (ironical), Vās. (= शोभन-पशु, Sch.)
liked, beloved, dear (as a wife), AV.; MBh.; R.
delicate, slender, thin, Car.
(ifc.) suitable for, Śak. (v.l.)
सु—भग m. N. of Śiva, Śivag.
borax, L.
Michelia Champaka, L.
Jonesia Asoka, L.
red Amaranth, L.
N. of a son of Subala, MBh.
सु—भग (अम्), n. good fortune
bitumen, L.; MW.
सु-भग , -भङ्ग &c. See p. 1229, cols. 2, 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1229,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुभग पु० सुष्ठु भगः भाहात्म्यादिः यस्य । १ चम्पके २ त्यशोके ३ रक्ताम्लाने ४ टङ्कणे च राजनि० ५ सुदृश्ये ६ प्रिये मेदि० । ७ शोभनैश्वर्य्ययुक्ते च त्रि० । ८ कैवर्त्तीमुस्तायां ९ भाल- पर्ण्याम् १० हरिद्रायां ११ नीलदूर्वायां १२ तुलस्यां १३ प्र यङ्गौ १४ कस्तूर्य्यां १५ स्वर्णकदल्यां स्त्री राजनि० । १६ वन मल्लिकायां शब्दर० १७ पतिप्रियायां स्त्रियां च स्त्री । सुभगाया अपत्य दक् इनङ्च । सौभागिनेय तदपत्ये पुंस्त्री०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5315,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुभगः, पुं, (सुष्ठ भगं माहात्म्यं श्रीर्वा यस्य ।) टङ्कणः । चम्पकः । रक्ताम्लानः । अशोकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
सुभगः, त्रि, (सुष्ठु भगं श्रीर्यस्य ।) सुदृश्यः । तत्पर्य्यायः । चक्षुष्यः २ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघुः । ११ । ८० । “केवलोऽपि सुभगो नवाम्बुदः किं पुनस्त्रिदशचापलाञ्छितः)”) शोभनैश्वर्य्यादियुक्तश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-376-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सुभग" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें