🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:16:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सूचक
sūcaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कान भरने वाला (चुगलख़ोर) (3.1.47) कर्णेजप
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूचक १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ सूचिका]
१. सूचना देनेवाला । बतानेवाला । दिखानेवाला । ज्ञापक । बोधक ।
२. भेद की खबर देनेवाला ।
सूचक २ संज्ञा पुं॰
१. सूई । सूची ।
२. सीनेवाला दरजी ।
३. नाटककार । सूत्रधार ।
४. कथक ।
५. बुद्ध ।
६. सिद्ध ।
७. पिशाच ।
८. कुत्ता ।
९. बिल्ली ।
१०. कौआ ।
११. सियार । गीदड़ ।
१२. कटहरा । जँगला ।
१३. बरामदा । छज्जा ।
१४. ऊँची दीवार ।
१५. खल । विश्वासघातक ।
१६. गुप्तचर । भेदिया ।
१७. आयोगव माता और क्षत्रिय पिता से उत्पन्न पुत्र ।
१८. एक प्रकार का महीन चावल । सूक्ष्म शालिधान्य । सोरों ।
१९. चुगलखोर । पिशुन ।
२०. शिक्षक (को॰) । यौ॰—सूचक वाक्य = भेदिए द्वारा बताई गई बात । भेदिए से मिलनेवाली सूचना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूचक mf(इका)n. pointing out, indicating, showing, designating, MBh.; Kāv. &c.
pointing to (acc.), Hariv.
informing, betraying, treacherous, Car.
सूचक m. a denouncer, informer, Mn.; MBh. &c.
(the following only in L.) the manager or chief actor of a company
a narrator, teacher
the son of an Āyogava and a Kṣatriyā
a Buddha
a Siddha
demon, imp
villain, dog
jackal
cat
crow
needle
balustrade, parapet
kind of rice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1241,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूचक a. (चिका f.) [सूच्-ण्वुल्] 1 Indicative, indicating, proving, showing. --2 Betraying, informing. --कः 1 A piercer. --2 A needle, any instrument for perforating or sewing. --3 An informer, a talebearer, traducer, spy. --4 A narrator, teacher, an instructor. --5 The manager or chief actor of a company. --6 A Buddha. --7 A Siddha. --8 A villain, scoundrel. --9 A demon, goblin. --10 A dog. --11 A crow. --12 A cat. --13 A kind of fine rice. --Comp. --वाक्यं the information given by an informer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1133-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूचक त्रि० सूचयति अन्तर्द्रुह्यति सूच--ण्वुल् । १ पिशुने अमरः अन्तर्द्रोहवति २ बोधके च । ३ काके ४ कुक्कुरे ५ वि- डाले पुं स्त्री० मेदि० स्त्रियां ङीष् । ६ पिशाचे ७ सिद्धगणे ८ वुद्वे शब्दर० । ९ नाटकप्रसिद्धे सूत्रधाराख्ये प्रधाननटे १० कथके हेमच० ११ सूक्ष्मशालौ पु० राजनि० १२ सीवन- साधनद्रव्ये पु० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5324,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूचकः, त्रि, (सूचयतीति । सूचपैशुन्ये + ण्वुल् ।) पिशुनः । इत्यमरः । ३ । १ । ४७ ॥ (यथा, मनुः । ४ । ७१ । “लोष्टमर्द्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः । स विनाशं व्रजत्याशु सूचकोऽशुचिरेव च ॥”) अस्य विवरणं कर्णेजपशब्दं द्रष्टव्यम् ॥ (सूचन- कर्त्ता । यथा महाभारते । १ । १३६ । २७ । “द्वारदेशात् समुद्भूतो माहात्मबलसूचकः । वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिस्वनः ॥”)
सूचकः, पुं, (सीव्यत्यनेनेति । सिव + “सिवेष्टे- रू च ।” उणा० ४ । ९३ । इति चट् । टेरूत्वञ्च । ततः स्वार्थे कन् ।) सीवनद्रव्यम् । (सूचय- तीति । सूच + ण्वुल् ।) बोधकः । कुक्कुरः । विडालः । काकः । इति मेदिनी । के, १६८ ॥ पिशुनः । बुद्धः । सिद्धः । पिशाचः । इति शब्दरत्नावली ॥ सूत्रधारः । कथकः । इति हेमचन्द्रः ॥ सूक्ष्मशालिः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-390-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "सूचक" आता है (12)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें