🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:51:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सृष्ट
sṛṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सृष्ट १ वि॰ [सं॰]
१. उत्पन्न । पैदा । उ॰—सदा सत्यमय सत्य व्रत सत्य एक पति इष्ट । बिगत असूया सील सै ज्यौं अनसूया सूष्ट ।—स॰ सप्तक, पृ॰ ३६९ ।
२. निर्मित । रचित ।
३. युक्त ।
४. छोड़ा हुआ । निकाला हुआ ।
५. त्यागा हुआ ।
६. निश्चित । संकल्प में दूढ़ । तैयार ।
७. अगणित । बहुल ।
८. अलंकृत । भूषित ।
सृष्ट २ संज्ञा पुं॰ तेंदू । तिंदुक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सृष्ट mfn. let go, discharged, thrown &c.
given up, abandoned (in अ-सृ˚), Daś.
brought forth produced, created, AV. &c. &c.
provided or filled or covered with (instr. or comp.), MBh.; R.
engrossed by, intent upon (instr.), MBh.
firmly resolved upon (loc. or dat.), Gaut.
ornamented, adorned, L.
abundant, much, many, L.
ascertained, W.
सृष्ट &c. See col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1245,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सृष्ट p. p. [सृज्-क्त] 1 Created, produced. --2 Poured out, omitted. --3 Let loose. --4 Left, abandoned. --5 Dismissed, sent away. --6 Ascertained, determined. --7 Connected, joined. --8 Much, abundant, numerous. --9 Ornamented; see सृज्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1136-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सृष्ट त्रि० सृज--क्त । १ निर्मिते २ युक्ते ३ निश्चिते ४ बहुले मेदि० । ५ भूषिते अजयः । ६ त्यक्ते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5329,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सृष्टं, त्रि, (सृज् + क्तः ।) निर्म्मितम् । युक्तम् । निश्चितम् । बहुलम् । इति मेदिनी ॥ भूषितम् । इत्यजयः ॥ त्यक्तम् । (यथा, रामायणे । २ । ३५ । १५ । “महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शनाः । धिक्वाग्दण्डा न हिंसन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-407-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सृष्ट" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें