🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:16:35 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सैकत
saikata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बालू वाला किनारा 'सैकत', 'सिकतामय' (1.10.9) सिकतामय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सैकत १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ सैकती]
१. रेतीला । बलुआ । बालुका- मय ।
२. बालू का बना ।
सैकत २ संज्ञा पुं॰
१. बलुआ किनारा । रेतीला तट ।
२. तट । किनारा (को॰) ।
३. रेतीली मिट्टी । बलुई जमीन ।
४. बालू का ढेर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सैकत mf(ई)n. (fr. सिकता) sandy, gravelly, consisting or made of sand, ŚBr. &c. &c.
सैकत m. pl. N. of a family of Ṛṣis, MBh.
सैकत n. (ifc. f(आ). ) a sandbank, sandy shore or soil, any bank or shore, MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1247,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सैकत a. (ती f.) [सिकताः संत्यत्र अण्] 1 Consisting or made of sand, sandy, gravelly; तोयस्येवाप्रतिहतरयः सैकतं सेतुमोघः U. 3. 36. --2 Having sandy soil. --तं 1 A sand-bank; सुरगज इव गांगं सैकतं सुप्रतीकः R. 5. 75, 5. 8; 10. 62, 13. 17, 62; 14. 76; 16. 21; Ku. 1. 29; Ś. 6. 16. --2 An island with sandy shores. --3 A bank or shore (in general). --Comp. --इष्टं ginger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1138-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सैकत न० सिकताः सन्त्यत्र अण् । वालुकाप्रचुरे नद्यादि- तटे अमरः । २ सिकताप्रचरदेशे त्रि० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5332,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सैकतं[फ्णीङ्थ्छ्ःआङ्घै१], क्ली, (सिकताः सन्त्यत्रेति । अण् ।) वालुकामयतटम् । इत्यमरः । १ । ३ । २६ ॥ (यथा, कुमारे । १ । २९ । “मन्दाकिनीसैकतवेदिकाभिः सा कन्दुकैः कृत्रिमपुत्त्रकैश्च । रेमे मुहुर्मध्यगता सखीनां क्रीडारसं निर्विशतीव बाल्ये ॥” [1] Correction submitted by Jim Funderburk on 20160503. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/291. note: e/E ; alph. order; cf MW, etc..
सैकतः, त्रि, (सिकताः सन्त्यत्रेति । सिकता + “सिकताशर्कराभ्याञ्च ।” ५ । २ । १०४ । इति अण् ।) सिकतामयः । इत्यमरः । १ । १० । ९ ॥ तत्पर्य्यायः । सिकतिलः २ सिकतावान् ३ । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा, भागवते । ११ । २८ । १२ । [] “शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-414-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें