🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:34:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्तवक
stavaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तवक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. फूलों का गुच्छा । गुच्छक । गुलदस्ता ।
२. समूह । ढेर ।
३. पुस्तक का कोई अध्याय या परिच्छेद । जैसे,—प्रथम स्तवक, द्वितीय स्तवक ।
४. मोर की पूँछ का पंख ।
५. स्तव । स्तोत्र ।
६. वह जो किसी की स्तुति या स्तव करता हो । गुणकीर्तन करनेवाला व्यक्ति । बंदी । स्तुतिपाठक ।
स्तवक २ वि॰ स्तुति करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तवक m. praise, eulogium, L.
a panegyrist, praiser, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1259,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तवक a. (विका f.) [स्तु-वुन्] Praising, eulogizing. --कः 1 A panegyrist, praiser. --2 Praise, eulogium. --3 A cluster of blossoms. --4 Bunch of flowers, nosegay, tuft, bouquet1. --5 A chapter or section of a book. --6 A multitude; cf. स्तवक also. [1] Correction submitted by Dr. Sampada Savardekar and Jim Funderburk on 20210104. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-corrections/issues/20.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तवक पु० स्तु-वुन् स्था--अवक प्तपो० वा । गुच्छे अमरः । २ ग्रन्थपरिच्छेदे ३ समूहे च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तवकः, पुं, (तिष्ठतीति । स्था + “स्थः स्तोऽम्ब- जवकौ ।” उणा० ४ । ९६ । इति अवकः धातोश्च स्तादेशः ।) गुच्छकः । इत्यमरः । २ । ४ । १६ ॥ “द्वे स्तवके थलो इति ख्याते बहुभिः पुष्पैः फलैर्व्वा संवाधः पल्लवग्रन्थिः गुच्छः । गूयते ध्वन्यते भ्रमरैरत्र गुच्छः । गु घु ङ ङ ध्वनौ नाम्नीति छक् । ‘पुष्पादिस्तवके गुच्छो मुक्ताहारकलापयोः ।’ इति चवर्गान्तेषु रन्तिदेवः ॥ ‘स्यात् गुच्छः स्तवके स्तम्बे हारभेदकलापयोः ॥’ इति चवर्गद्वितीयान्ते मेदिनी ॥ स्वार्थेके गुच्छकः गुत्सकः इति च पठन्ति । तदा वुध्यति वेष्टते इति गोधन्ते क्रीडन्ति भ्रमरा अत्रेति वा गुत्सः । गुध्य वेष्टे गुथ ङ क्रीडे इत्यस्माद्वा नाम्नीति सः । स्वार्थे कः गुत्सकः । ‘स्तवके हारभेदे च गुत्सः स्तम्बे च कीर्त्तितः ॥’ इति दन्त्यान्तेषु रुद्रः । ‘गुत्सः स्यात् स्तवके स्तम्बे हारभिद्ग्रन्थि- पर्णयोः ।’ इति दन्त्यसान्तेषु मेदिनी । ‘मुकुरः कुट्मलश्चापि स्तवको गुत्सकाविति ॥’ इति हडडः । स्तूयते इति स्तवकः । ष्टु ञ ल स्तुतौ अल् स्तवः स्वार्थे अभिधानात् नित्यकः । इति भरतः ॥ * स्तुतिः । इतिविश्वः ॥ ग्रन्थपरिच्छेदः । समूहः । इति केचित् ॥ स्तवकारके, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-433-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्तवक" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें