🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:36:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वल्प
svalpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वल्प १ वि॰ [सं॰]
१. बहुत थोड़ा । बहुत कम । जैसे,—स्वल्प मात्रा में मकरध्वज देने से भी बहुत लाभ होता है । उ॰—(क) अतिथि ऋषीश्व शापन आए शोक भयो जिय भारी । स्वल्प शाक ते तृप्त किए सब कठिन आपदा टारी ।—सूर (शब्द॰) । (ख) कल्प वर्ष भट चल्यो किए संकल्प विजय को । समुझि अल्प बल परन स्वल्पहू लेस न भय को ।—गिरधरदास (शब्द॰) ।
२. नगण्य । महत्वहीन । तुच्छ (को॰) ।
३. संक्षिप्त । लघु । अल्प (को॰) ।
४. बहुत छोटा (को॰) ।
स्वल्प २ संज्ञा पुं॰ नखी या हट्टविलासिनी नामक गंधद्रव्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्व्-अल्प mf(आ)n. very small or little, minute, very few, short (एन, ‘in a short time’), Mn.; MBh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1282,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वल्प a. [सुष्ठु अल्पं प्रा. स] (compar. स्वल्पीयस्; superl. स्वल्पिष्ठ) 1 Very small or little, minute. --2 Trifling, insignificant. --3 Brief, short; स्वल्पं तथायुः Pt. 1. --4 Very few. --Comp. --आहार a. eating very little, most abstemious. --कंकः a species of heron. --केशरिन् m. the Kovidāra tree. --बल a. very feeble or weak. --विषयः {1} an insignificant matter. {2} a small part. --व्ययः very little expenditure, stinginess. --व्रीड a. having little shame, shameless, impudent. --शरीर a. diminutive, dwarfish.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1161-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वल्प त्रि० सुष्ठु अल्पम् प्रा० स० । अत्यल्पे क्षुद्रे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5386,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वल्पः, त्रि, (सुष्ठु अल्पः ।) अत्यल्पः । यथा, -- “नेहातिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते । स्वल्पमप्यस्य धर्म्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥” इति भगवद्गीतायाम् । २ । ४० ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-489-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्वल्प" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें