🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:45:31 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हन
hana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हन संज्ञा पुं॰ [सं॰] मारना । काटना । वध । हनन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हन mf(ई)n. id. (see वीर-हण)
हन m. killing, slaughter (see सु-हन)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1287,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हन बधे गतौ च भ्वा० प० सक० अनिट् । हन्ति प्रणिहन्ति प्रहन्व (ण्वः) जहि अवधीत् । जथान कर्मणि अघानि अवधि । णिच् घातयति जिघांसति जघंन्यते” “कुञ्जं हन्ति कुशादरि” इत्यादावालङ्कारिकाः गतौ निह- तार्थतामाहुः । अभि + आघातभेदे केनचित् पदार्थेन संयोगभेदे अभिघातः । अव + तुपाद्यपसरसार्थव्यापारभेदे व्रीहीनवहन्ति । आ + केनचित् पदार्थेन संयोगानुकूलव्यापार आहन्ति आघातः । स्वाङ्गकर्मणि अकर्मत्वे च आत्म० वक्ष आहते । प्रति + आ + प्रत्याघाते प्रतिबन्धे प्रत्याहन्ति । वि + आ परस्परेण विरोधे बिगेषेण ताडिते च व्याहन्ति व्याघतः उद् + ऊर्ध्वं गतौ उत्तोल्य हनने च । उप + उद् + आरम्भे उपोदथातः आरम्भार्थः सङ्गतिभेदः । नि + निशेषेण हनने स्वरान्तरथातेन उदात्तस्वरसम्पादने च निर् + निःशेषेण हनने वज्रादिशब्दे च । “निर्घाते भूमि- चसने मनुः । परा + प्रतिबन्धे निरोधे । प्रति + प्रतिराधे प्रतिकूलगतौ च । वि + अति + परस्परहनने व्यतिहारेऽपि न आत्म० । व्यतिघ्नन्ति योधाः । सम् + सम्यक् हनने समूहभावे अक० । हन् अव्य० हन--भावे विच् । १ रुषाक्तौ २ अनुनये च मेदि० । कर्त्तरि विच् । ३ हननकर्त्तरि त्रि० वृत्रहा ब्रह्महा ।
हन त्रि० हन कर्त्तरि अच् । हननकर्त्तरि सि० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5415,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हन, ल औ गतौ । बधे । इति कविकल्पद्रुमः । (अदा०-पर०-सक०-अनिट् ।) ल, हन्ति । औ, हन्ता । गणकृतमनित्यमिति न्यायात् शप स्थितौ हनतीत्यपि वररुचिः । तेन सर्व्वा एवाहनत् पृथक् इत्यादि साधुः । इति दुर्गा- दासः ॥
हनः, पुं, हननकर्त्ता । यथा । हन्तर्घत्वञ्च । घत्व- मभ्यासस्य उत्तरस्य त्वभ्यासाच्चेति कुत्वम् । घनाघनः । पाटेर्णिलुक् च दीर्घश्चाभ्यासस्य पाटुपटः । पक्ष हनः पटः । इति सिद्धान्त- कोमुदी क्विपि हन् । तस्य प्रथमैकवचने हा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-503-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें