🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:34 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हनु
hanu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
उसके आगे जबड़ा (2.6.91)
अंजनकेशी (गन्धद्रव्य) के नाम (2.4.130) धमनी · अंजनकेशी · हट्टविलासिनी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हनु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दाढ़ की हड्डी । जबड़ा ।
२. ठुड्डी । चिबुक ।
३. अस्त्र । हथियार (को॰) ।
४. वह वस्तु जिससे जीवन को क्षति हो (को॰) ।
५. मरण । मृत्यु (को॰) ।
६. रोग । बीमारी (को॰) ।
७. एक प्रकार की ओषधि ।
८. स्वेच्छाचारिणी स्त्री । कुलटा । वेश्या (को॰) ।
हनु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]दे॰ हनु [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. हनु f. (only L.) ‘anything which destroys or injures life’, a weapon
death
disease
various kinds of drugs
a wanton woman, prostitute
हनु m. N. of a partic. mixed tribe, L.
2. हनु f. (accord. to L. also m.; not fr. √ हन् See cognate words below) a jaw (also हनू), RV. &c. &c.
हनु n. ‘cheek’, a partic. part of a spearhead, ŚBr.
हनु [cf. Gk. γένυς, γένειον, γενείας, γνάθος; Lat. gena, genuīnus; Goth. kinnus; Germ. Kinn; Eng. chin.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1288,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हनु --नू m. f. [हन्-उन् स्त्रीत्वे वा उञ्] The chin. --नु f. 1 That which injures life. --2 A weapon. --3 A disease, sickness. --4 Death. --5 A kind of drug. --6 A wanton woman, prostitute. --Comp. --ग्रहः locked jaw. --मूलं the root of the jaw.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1165-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हनु(नू) पुंस्त्री० हन--उन् स्त्रीत्वे वा--ऊङ् । १ कपोलद्वयोप- रिस्थे मुखभागभेदे २ हट्टविलासिन्यां स्त्री अमरः । [] ३ रोगे ४ अस्त्रभेदे ५ मृतौ च स्त्री जटाधरकोषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5416-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हनुः, पुं, स्त्री, (हन्ति कठिनद्रव्यादिकमिति । हन + “शॄस्वृस्निहीति ।” उणा० १ । ११ । [] इति उः । स च नित् ।) कपोलद्वयपरमुख- भागः । चोयालि इति भाषा । इत्यमरः ॥ ताभ्यां कपोलाभ्यां परो मुखभागो हनुरुच्यते । यत्र जम्भाख्या दन्ता जायन्ते इति सुभूतिः । हन्ति कठारमपि द्रव्यं हनु नाम्नीतिः उः । तत्परेति पाठे हनोः स्त्रीत्वम् । हनुः कपोला- वयवे द्वयोरिति कश्चित् । तन्वादेर्व्वा इत्यूपि हन्श्च ॥ पुंस्यपीति स्वामी । पुंयोगे कर्णहनू नपुंसके श्मश्रु जानु च गुदञ्चेति वररुचिः । इति भरतः ॥
हनुः, स्त्री, (हन्ति पुरुषमिति । हन + उः । हट्टविलासिनी । इत्यमरः ।) रोगः । अस्त्रम् । मृत्युः । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-503-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हनु" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें