🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हनन
hanana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हनन २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ हननीय, हनित]
१. मार डालना । बध करना । जान मारना ।
२. आघात करना । चोट लगाना । पीटना ।
३. गुणन । गुणा करना । जरब देना । (गणित) ।
४. एक प्रकार का क्षुद्ध कीट (को॰) ।
५. ढोल, नगाड़ा, धौंसा आदि बजाने की लकड़ी (को॰) ।
हनन २ वि॰ हनन करनेवाला । मारने या वध करनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हनन mf(ई)n. killing, a killer, slayer, Hariv.
हनन m. (prob.) a drum-stick, ŚāṅkhŚr.
a kind of worm, L.
हनन n. the act of striking or hitting, Nir. i, 1; 7
striking off, Mālatīm.
killing, destroying, removing, dispelling, Hariv.; Kāv.; BhP.
multiplication, Āryabh., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1287,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हननं [हन्-भावे ल्युट्] 1 Killing, slaying, striking. --2 Hurting, injuring. --3 Multiplication.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1165-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हनन न० हन--भावे ल्युट् “स्यात् प्राणवियोगफलव्यापारी हननं स्मृतम्” इत्युक्ते १ व्यापारभेदे २ गुणने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5415,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हननं, क्ली, (हन + ल्युट् ।) मारणम् । यथा, -- “स्यात् प्राणवियागफलकव्यापारो हननं स्मृतम् ॥” इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥ (यथा, भागवते । ९ । ११ । २० । “नेदं यशो रघुपतेः सुरयाच्ञयात्त- लीलातनोरधिकसाम्यविमुक्तधाम्नः । रक्षोबधो जलधिबन्धनमस्त्रपूगैः किं तस्य शत्रुहनने कपयः सहायाः ॥”) पूरणम् । इत्यङ्कशास्त्रम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-503-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हनन" आता है (20)
हन मारना । काटना । वध । हननअभिमर संहार । विनाश । हनननिहनन हत्या । हनन । वधपरासन हत्या । बध । हननपरिघात हत्या । हनन । मार डालनाचषति भोजना । भक्षण । २ वध । हनन । ३ पतन । क्षय । ह्वासबध वह व्यापार जिसका फल प्राणवियोग हो । मार डालना । हनन । हत्या । दे॰ 'वध'प्रहणन मारना । वध । हननविद्धि आघात करना । हनन । मारनाहतन पु संज्ञा पुं॰ बध । हनन । हतन हिएहथ 'हाथ' का संक्षिप्त रूप जिसका व्यवहार समस्त पदों में होता है । जैसे,— ह…शमन यज्ञ के लिये होनेवाला पशुओं का बलि- दानऋश्य सफेद पैरोंवाला मृगसूदन विनाश करनेवाला । जैसे— मधुसुदन । रिपुसूदनआघातन बधस्थानक्षणन चोट पहुँचाना । प्रहार करनाप्रहार आघात । वार । चोट । मारहाञ मजदूरी । भाडा़ । भृतिहूब दे॰ 'हुब्ब'हूर मुसलमानों के स्वर्ग की अप्सरा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें