🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:23:26 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रहार
prahāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रहार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आघात । वार । चोट । मार ।
२. वध । हत्या । हनन । मारण (को॰) ।
३. युद्ध । रण (को॰) ।
४. गले का हार (को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-हार See प्र-√ हृ.
प्र-हार m. striking, hitting, fighting, Vcar.
a stroke, blow, thump, knock, kick &c. (‘with’ comp.; ‘on’ loc. or comp.), Mn.; Yājñ.; MBh. &c.
प्र-हार m. a necklace, Dharmaś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (700,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रहारः 1 Striking, beating, hitting; Y. 3. 248. --2 Wounding, killing. --3 A stroke, blow, hit, knock, thump; R. 7. 44; मुष्टिप्रहार, तलप्रहार &c. --4 A cut or thrust, as in खड्गप्रहार. --5 A kick; as in पादप्रहार; लत्ताप्रहार. --6 Shooting. --Comp. --आर्त a. wounded by a blow. --(र्तं) acute pain caused by a wound.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0768-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहार पु० पू + हृ--भावे घञ् । आथाते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4502,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहारः, पुं, (प्रहरणमिति । प्र + हृ + घञ् ।) आघातः । यथा, मार्कण्डेये । “करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक् कृतम् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-304-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रहार" आता है (34)
घात प्रहार । चोट । मार । धक्का । जरबअवघात चोट । ताड़न । घन । प्रहारविघात आघात । प्रहार । चोटअभिघात चोट पहुँचना । प्रहार । मार । ताड़ना । पुरूष की बाई ओर और स्त्री की दाई…उपहति प्रहार । आघात । चोटनिघात आहनन । प्रहारपोथ आघात । प्रहारटकोर हलकी चोट । प्रहार । आधात । ठेस । थपेड़ । क्रि॰ प्र॰—देनाधमूका धमाका । प्रहार । आघातहति वध । विनाश । हत्याआघात घक्का । ठोकरघातन वध करनेवाला । कत्ल करनेवालाप्रहरण हरना । हरण करना । छीननाअभिग्रह लेना । आदान । ग्रहण । स्वीकारव्याघात विघ्न । खलबल । बाधा । क्रि॰ प्र॰—पड़ना ।—होनावध घात । नाश । मरण । विशेष दे॰ 'बध'अभिमर्श स्पर्श । संपर्कउपस्कार पूरक । किसी वस्तु में ओर जोड़ देनातंड नृत्य । नाचतंडा मार डालना । वधअभिपतन समीप आनाअघात क्षति या घात का अभाव को॰घनक पु संज्ञा स्त्री॰घाउ † संज्ञा पुं॰घान उतनी वस्तु जितनी एक बार डालकर कोल्हू में पेरी जाय । जैसे,—पहले घान का …घाल † संज्ञा पुं॰ सौदे की उतनी वस्तु जितनी गाहक का तौल या गिनती के ऊपर दी …घाव शरीर पर का वह स्थान जो कट या चिर गया हो । क्षत । जख्म । चोटाचोट एक वस्तु पर किसी दूसरी वस्तु का वेग के साथ पतन या टक्कर । आघात । प्रहा…छोप किसी गाढी या गीली वस्तु की मोटी तह जो किसी वस्तु पर चढाई जाय । मोटा ले…पहार † ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'पहाड़'हमला लड़ाई करने के लिये चल पड़ना । युद्धयात्रा । चढ़ाई । धावा । जैसे,—मुगलो…कुटंत † संज्ञा स्त्री॰धमाधम लगातार कई बार 'धम' 'धम' शब्द के साथ । लगातार कई घमाकों के साथ । लगातार…निहाथ पु संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें