🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:15:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हुत
huta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अग्नि में अर्पित (2.7.29) वषट्कृत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हुत १ वि॰ [सं॰]
१. हवन किया हुआ । आहुति दिया हुआ । हवन करते समय अग्नि में डाला हुआ ।
२. जिसके निमित्त आहुति दी गई हो (को॰) ।
हुत २ संज्ञा पुं॰
१. हवन को वस्तु । हवन करने की सामग्री ।
२. शिव का एक नाम ।
हुत पु ३ क्रि॰ अ॰ [सं॰ भूत, हु+त, प्रा॰ हुअ] 'होना' क्रिया का प्राचीन भूतकालिक रूप । था । उ॰—हुत पहिलै औ अब है सोई ।—जायसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हुत mfn. offered in fire, poured out (as clarified butter), burnt (as an oblation), sacrificed, AV. &c. &c.
sacrificed to, one to whom an oblation is offered, RV. vi, 50, 15 (if not for हूत [cf. v, 5], as sometimes in अभि-, आ-, सम्-आ-हुत, qq.vv.), MBh.; R. &c.
हुत m. N. of Śiva, MBh.
हुत n. an oblation, offering, sacrifice, AV.; &c.
हुत (for हूत ?). See p. 1301, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1301,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हुत p. p. [हु-क्त] 1 Offered as an oblation to fire, burnt as a sacrificial offering. --2 One to whom an oblation is offered; Ś. 4; R. 2. 71. --तः N. of Śiva. --तं An oblation, offering. --Comp. --अग्नि a. who has made an oblation to fire; R. 1. 6. (--m.) a sacrificial fire. --अशनः {1} fire; समीरणो नोदयिता भवेति व्यादिश्यते केन हुताशनस्य Ku. 3. 21, R. 4. 1. {2} N. of Śiva. {3} the Chitraka tree. ˚सहायः an epithet of Śiva. --अशनी the full-moon day in the month of Phālguna (होलिका). --आशः fire; प्रदक्षिणीकृत्य हुतं हुताशं R. 2. 71. --जातवेदस् a. one who has made an oblation to fire. --भुज् m. fire; नैशस्यार्चिर्हुतभुज इव च्छिन्नभूयिष्ठधूमा V. 1. 7; U. 5. 9. ˚प्रिया Svāhā the wife of Agni. --वहः fire; जनाकीर्णं मन्ये हुतवहपरीतं गृहमिव Ś. 5. 10; शीतांशुस्तपनो हितो हुतवहः Gīt. 9; Me. 43; Rs. 1. 27. --होमः a Brāhmaṇa who has offered oblations to fire. --(मं) a burnt offering.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1173-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हुत त्रि० हु--क्त । देवाद्देशेन मन्त्रद्वाराऽग्नौ प्रक्षिप्ते घृतादौ अमरः । भावे क्त । २ होमे न०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5432,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हुतं, त्रि, (हु + क्तः ।) अग्नौ प्रक्षिप्तं घृतादि । तत्पर्य्यायः । वषट्कृतम् २ । इत्यमरः ॥ (यथा, गीतायाम् । ९ । १६ । “अहमग्निरहं हुतम् ॥” तर्पितम् । यथा, रघुः । २ । ७१ । “प्रदक्षिणीकृत्य हुतं हुताश- मंनन्तरं भर्तुररुन्धतीञ्च ॥”) होमे, क्ली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-543-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हुत" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें