🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:26:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

होड
hoḍa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
होड m. a raft, float, boat, L.
a title of a partic. class of Kāyasthas and of Śrotriya Brāhmans in Bengal, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1305,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
होड गतौ अनादरे च भ्वा० आ० सक० सेट् ऋदित् चङि न ह्रस्वः । होडते अहोडिष्ट ।
होड पु० होड--अच् हुड--अच् वा । १ समुद्रगामिनौकाभेदे (हुडि) त्रिका० २ चौरचिह्ने च मिता० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5438,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
होड, ऋ ङ गतौ । अनादरे । इति कविकल्प- द्रुमः ॥ (भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ऋ, अजु- होडत् । ङ, होडते । इति दुर्गादासः ॥
होडः, पुं, (होडते गच्छतीति । होड गतौ + अच् ।) नौकाविशेषः । हुडी इति भाषा । तत्प- र्य्यायः । तरान्धुः २ वहनम् ३ वहित्रम् ४ वार्व्वटः ५ । इति त्रिकाण्डशेषः (होड्यते इति । होड् अनादरे + कर्म्मणि घञ् ।) दक्षिणराढीय- मौलिककायस्थानां द्विसप्ततिपद्धत्यन्तर्गतपद्धति- विशेषः । इति कुलाचार्य्यग्रन्थः ॥ गौड- देशीयश्रोत्रियब्राह्मणविशेषाणामुपाधिश्च । अस्य प्रमाणं अन्नदामङ्गलग्रन्थे ध्रुवानन्दमिश्रग्रन्थे च द्रष्टव्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-552-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "होड" आता है (17)
अहंपूर्विका होड़ । प्रतिस्पर्धाअहमग्रिका आगे बढ़ाने की प्रतिसार्धा । होड़दलादली भिड़ंत । संघर्ष । होड़बदाबदी दो पक्षों की एक दुसरे के विरुद्ध प्रतिज्ञा या हठ । लाग डाट । होड़ा होड…वाजिन शक्ति (वेद)घृष्टि घर्षण । रग़डासंहर्ष उमंग से रोओं का खड़ा होना । पुलक । उमंगपेश सामने । आगे । संमुख । मुहा॰—पेश आना = (१) बर्ताव करना । व्यवहार करना ।…प्रतिक्षेप फेँकनास्पर्द्धा स्पर्धा संज्ञा स्त्री॰पैज पु ^१ संज्ञा स्त्री॰विष्पर्धा स्वर्गअकस बैर । अदावत । विरोध । शत्रुताबहस ‡ ^१ संज्ञा पुं॰ समबुर्द ऊपरी आमदनी । ऊपरी लाभ । नफाहिसिखा हिसिषा पु संज्ञा स्त्री॰स्पर्द्धन स्पर्धन संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें