🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:01:13 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

होरा
horā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
होरा १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ होला] दे॰ होला ।
होरा २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ यूनानी भाषा से गृहीत]
१. एक अहोरात्र का २४ वाँ भाग । घंटा । ढाई घड़ी का समय ।
२. एक राशि या लग्न का आधा भाग ।
३. ज्योतिषशास्ञ में एक लग्न ।
४. रेखा । चिह्न । लकीर [को॰] ।
५. जन्मकुंडली ।
६. जन्मकुंडली के अनुसार फलाफल निर्णय की विद्या । जातक शास्त्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
होरा f. (fr. Gk. ὥρα) an hour (the 24th part of an Aho-rātra), VarBṛS.; MārkP.
the half of a zodiacal sign, Var.
horoscope or horoscopy, ib. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1306,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
होरा [हु-रन्] 1 The rising of a zodiacal sign. --2 Part of the duration of a sign. --3 An hour. --4 A mark, line.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1177-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
होरा स्त्री हु--रन् । ज्योतिषोक्ते १ लग्ने २ राश्यर्द्धभागे ३ होराज्ञापकशास्त्रभेदे ४ रेखायाञ्च मेदि० । “विषमर्क्षेषु प्रथमा होराः स्युश्चण्डरोचिषः । द्वितीयाः शशिनो युक्षु व्यत्ययाद्गणयेत् सदा” ज्यो० त० । [] “चतुर्विंशतिवेलाभिरहोरात्रं प्रचक्षते । पश्चिमादर्द्ध- रात्रादि होराणां विद्यते क्रमः” वह्निपु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5438-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
होरा, स्त्री, (होलति हुल्यते वेति । हुल हिंसा- सम्बरणयोः + अच् । घञ् वा । रलयोरैक्यम् टाप् ।) लग्नम् । राश्यर्द्धम् । रेखा । शास्त्र- भेदः । इति मेदिनी ॥ द्धितीयार्थस्य विशेषो यथा, ज्योतिस्तत्त्वे । “विषमर्क्षेषु प्रथमहोराः स्युश्चण्डरोचिषः । द्वितीयाः शशिनो युक्षु व्यत्ययाद्गणयेत् सदा ॥” सार्द्धदण्डद्वयात्मककालः । स तु इंरेजानां आउ- यार इति ख्यातः । यथा, वह्निपुराणे गणभेदाध्याये । “चतुर्विंशतिवेलाभिरहोरात्रं प्रचक्षते । पश्चिमादर्द्धरात्रादिहोराणां विद्यते क्रमः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-553-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "होरा" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें