🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:41:19 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतरा
aṃtarā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतरा १ क्रि॰ वि॰ [सं॰ अन्तरा]
१. मध्य । वीच ।
२. इसी बीच (को॰) ।
३. समीप । निकट ।
४. अतिरिक्त । सिवा ।
५. पृथक् ।
६. बिना ।
७. मार्ग में (को॰) ।
८. लगभग । प्रायः (को॰) ।
९. यदातदा । जब तब (को॰) ।
१०. कुछ काल के लिये (को॰) ।
अंतरा‍ २ संज्ञा पुं॰
१. किसी गीत में स्थायी या टेक के बाद का दूसरा चरण ।
२. किसी गीत में स्थायी या टेक के अतिरिक्त बाकी और पद या चरण । †
३. प्रातःकाल और संध्या के बीच का समय । दिन ।
अंतरा पु ३ [सं॰ अन्तर] मध्यवर्ती । बीच का । उ॰—जब लगि हरत निमेष अंतरा युग समान पल जात ।—सूर॰ (राधा॰), १३४७ ।
अंतरा पु ४ संज्ञा पु॰ [सं॰ अन्तर] फर्क । भेद । अंतर उ॰—सब्द सब्द बहु अंतरा सार सब्द मत लीजै ।—कबीर बी॰, पृ॰ ९२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्तरा ind. in the middle, inside, within, among, between
on the way, by the way
near, nearly, almost
in the meantime, now and then
for some time
(with acc. and loc.) between, during, without.
अन्तरा च — अन्तरा च, (with two accusatives of places) = ‘between — and —’, Divyāv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (44,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंतरा ind. (fr. अंतर) 1 (Used adverbially) (a) In the interior, inside, within, inwardly; भवद्भिरंतरा प्रोत्साह्य कोपितो वृषलः Mu. 3 inwardly, secretly. (b) In the middle, between; त्रिशंकुरिवांतरा तिष्ठ Ś. 2 stay between the two or in the mid-air; मैनमंतरा प्रतिबध्नीत Ś. 6 do not interrupt him (in the middle); अक्षेत्रे बीजमुत्सृष्टमंतरैव विनश्यति Ms. 10. 71 therein; पशुमंडूकमार्जारश्वसर्पनकुलाखुभिः । अंतरा गमने 4. 126; अंतरा शकलीकृतः R. 15. 20; लाटी तु रीतिर्वैदर्भीपांचाल्योरंतरा स्थिता S. D. 629; ˚रा स्था to oppose, to stand to oppose; तत्र यद्यंतरा मृत्युर्यदि सेंद्रा दिवौकसः । स्थास्यंति तानपि रणे काकुत्स्थो विहनिष्यति ॥ Rām. (c) On the way, en route, midway; विलंबेथां च मांतरा Mv. 7. 28; अंतरा चारणेभ्यस्त्वदीयं जयोदाहरणं श्रुत्वा त्वामिहस्थमुपागताः V. 1; अंतरा दृष्टा देवी Ś. 6; अंतरोपलभ्य Dk. 52; K. 267, 304-5; कुमारो ममाप्यंतिकमुपागच्छन्नंतरा त्वदीयेनांतपालेन अवस्कंद्य गृहीतः M. 1, Y. 2. 107. (d) In the neighbourhood, near, at hand; approaching, resembling; न द्रक्ष्यामः पुनर्जातु धार्मिकं राममंतरा Rām. approaching or resembling Rāma. (e) Nearly, [] almost. (f) In the mean time; नाद्याच्चैव तथांतरा Ms. 2. 56; Y. 3. 20. (g) At intervals, here and there; now and then, for sometime, now-now (when repeated); अंतरा पितृसक्तमंतरा मातृसंबद्धमंतरा शुकनासमयं कुर्वन्नालापं K. 118; अंतरांतरा निपतित here and there, at intervals; 121, 127; प्रजानुरागहेतोश्चांतरांतरा दर्शनं ददौ 58, Dk. 49. --2 (Used as a preposition with acc. P. II. 3. 4.) (a) Between; पंचालास्त इमे… कलिंदतनयां त्रिस्रोतसं चांतरा B. R. 10. 86; यदंतरा पितरं मातरं च Bṛ. Ār. Up.; ते (नामरूपे) यदंतरा तद् ब्रह्म Ch. Up.; अंतरा त्वां च मां च कमंडलुः Mbh.; rarely with loc.; सुमंत्रस्य बभूवात्मा चक्रयोरिव चांतरा Rām.; पादयोः शकटं चक्रुरंतरोरावुलूखलं Rām. (b) Through; तिरस्कारिणमंतरा ibid. (c) During; अंतरा कथां S. D. (d) Without, except; न च प्रयोजनमंतरा चाणक्यः स्वप्नेपि चेष्टते Mu. 3. --Comp. --अंसः the space between the shoulders, breast; अथ ˚से अभिमृश्य जपति Śat. Br. --भवदेहः --भवसत्त्वं the soul or embodied soul existing between the two stages of death and birth (यो मरणजननयोरंतराले स्थितः प्राणी सोंतराभवसत्त्वः). --दिश् see अंतरदिश्. --भरः Ved. bringing into the midst or procuring Rv. 8. 32. 12. --वेदिः --दी f. {1} a veranda resting on columns, porch, portico. {2} a kind of wall R. 12. 93. --शृंगं ind. between the horns.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0093-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तरा अव्य० अन्तरेति इण्--डा । निकटे, मध्ये, विनार्थे च । तत्र मध्ये “अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुन- र्हरेदिति” या० । “अन्तरा मृतसूतके” इति स्मृतिः । “पशुमण्डूकमार्ज्जारश्वसर्पनकुलादिभिः अन्तरा गमने, विद्यादनध्यायमहर्निशमिति” मनुः । “सौमित्रेर्निशि- तैर्वाणैरन्तरा शकलीकृता” इति रघुः । “अक्षेत्रे वीज- [] मुत्सृष्टमन्तरैव विनश्यति इति मनुः । द्वयोर्मध्ये “अन्स- रान्तरेण युक्ते” पा० उक्तेः एतत्सम्बन्धिपदात् द्वितीया । अन्तरा त्वां मां हरिरिति” सि० कौ० । वर्ज्जने निकटे च मेदिनिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0200-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तरा, व्य, (अन्तरेति अन्तर + इन् + डा, टिभाग- लोपः ।) वर्ज्जनं । विना । यथा, -- (“न द्रक्ष्यामः पुनर्जातु धार्म्मिकं राममन्तरा” । इति रामायणे ।) मध्यं । निकटं । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-054-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंतरा" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें