🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:16:43 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंतिम
aṃtima
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतिम वि॰ [सं॰ अन्तिम]
१. जो अंत में हो । अंत का । आखिरी । सबसे पिछला । सबके पीछे का ।
२. चरम । सबसे बढ़ के । हद दरजे का ।
अंतिम यात्रा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अन्तिम यात्रा] महायात्रा । महाप्रस्थान । आखिरी सफर । अंतकाल । मृत्यु । मरण । मौत । मृत्यु के पीछे उस स्थान तक जीवात्मा की यात्रा जहाँ अपने कर्मानुसार उसे रहकर कर्मों का फल बोगना पड़ता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्तिम &c. See अन्तिक, p. 45.
1. अन्तिम mfn. ifc. immediately following (e.g. दशान्तिम, ‘the eleventh’)
very near, L.
2. अन्तिम mfn. final, ultimate, last.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (43,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंतिम a. [अंते भवः, अंत डिमच्] 1 Immediately following. --2 Last, final, ultimate; अजातमृतमूर्खाणां वरमाद्यौ न चांतिमः H. 1. --Comp. --अंकः the last digit, the number nine. --अंगुलिः the little finger (कनिष्ठिका).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0095-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तिम त्रि० अन्ते भवः अन्त + डिमच् । अन्तभवे, चरमे च । “अजातमृतमूर्खानां वरमाद्यौ नचान्तिमः । सकृद्दोष- करावाद्यावन्तिमश्च पदे पदे” हितो० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0206,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्तिमः, त्रि, (अन्त + डिमच् ।) अन्ते भवः । चरमः । अन्त्यः । इति जटाधरः ॥ (“अजातमृतमूर्खाणां वरमाद्यौ न चान्तिमः । सकृत् दुःखकरावाद्यावन्तिमस्तु पदे पदे” ॥ इति हितोपदेशः ।) अतिनिकटः । इत्यमर- टीकायां नीलकण्ठः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-055-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अंतिम" आता है (14)
अवम अधम । अंतिमअंत्य अंत का । अंतिम । आखिरी सबसे पिछला । यौ॰—अंत्यजन्मा, अंत्यजाति, अंत्यजा…जघन्य अंतिम । चरमआंत अंतिमअपश्चिम जिसके पीछे कोई न हो । अंतिमपदांत्य पद के अंत में रहनेवाला । पदांत में स्थित । अंतिमआखिरी अंतिम । सबसे । पिछलाकयामत मुसलमानों, ईसाइयों और यहुदियों के अनुसार सृष्टि का वह अंतिम दिन जब सब …फाइनल आखिरी । अंतिम । जैसे, फाइनल परीक्षावापसीं अंतिम । आखिरी । जैसे, वापसीं साँसपार्यतिक अंतिम । निर्णायक (को॰)पश्चिम वह दिशा जिसमें सूर्य अस्त होता है । पूर्व दिशा के सामने की दिशा । प्रत…कतई नितांत । निपट । बिलकुल । जैसे, — मैं उनसे कतई कोई तअल्लुक नहीं रखना चा…ओरौता † वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें