🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:23:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनार्य
anārya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनार्य वि॰ [सं॰]
१. आर्य जाति से रहित ।
२. अश्रेष्ठ [को॰] ।
अनार्य संज्ञा पुं॰ [स्त्री॰ अनार्या]
१. वह जो आर्य न हो ।
२. म्लेच्छ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आर्य mfn. not honourable or respectable, vulgar, inferior
destitute of Āryas
अन्-आर्य m. not an Ārya.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (28,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनार्य a. Not respectable (not deserving to be styled आर्य), not polite or decent; vulgar; not belonging to an Ārya, unworthy, vile, base, mean, wretched; अनार्यानार्यलिंगिनः Ms. 9. 260; अनार्यायां समुत्पन्नो ब्राह्मणात् 10. 66; H. 4. 25; कीटका नाम देशोऽनार्यनिवासः Nir. void of Āryas; शकुंतलायामनार्यमाचरितं तेन राज्ञा Ś. 4 the king has behaved basely or unworthily towards Śakuntalā; कदाचिदस्मिन्नप्यनार्योऽनार्यमाचरिष्यति Ve. 4. --र्यः 1 One who is not an Ārya. --2 A country not inhabited by the Āryas. --3 A Śūdra. --4 A Mleccha. --5 An ignoble person. --Comp. --कर्मिन् a. doing work unbecoming an Ārya or becoming only a non-Ārya. --ज a. of vile or base origin. --(जं) [अनार्यदेशे जातं] agallochum (being produced in the country of the Mlecchas &c.). --जुष्ट a. discarded by the good, not practised or observed by the Āryas or respectable people. --तिक्तः [ अनार्याप्रियः तिक्तः शाक. त] N. of the plant Gentiana Cherayta Rox. (Mar. किराईत).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0062-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनार्य्य पु० न आर्य्यः न० त० । आर्य्यभिन्ने असच्चरिते । “अनार्य्य इति मामार्य्या इति” रामा० । न० ७ ब० । आर्य्यानाश्नये देशे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0160,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनार्य्यः, त्रि, (ऋ + ण्यत्, न आर्य्यः श्रेष्ठः, नञ्- समासः ।) अश्रेष्ठः । यथा, -- “अनार्य्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्त्तिकरमर्ज्जुन” । इति श्रीभगवद्गीता ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-046-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनार्य" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें