🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:47:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभ्यर्ण
abhyarṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभ्यर्ण १ वि॰
१. समीप । नजदीक । पास ।
२. समीप पहुँचा हुआ या आनेवाला [को॰] ।
अभ्यर्ण २ संज्ञा पुं॰ सामीप्य । निकटना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभ्य्-अर्ण mfn. (fr. √ ऋ, or according to Pāṇ. vii, 2, 25 fr. √ अर्द्, in which case it should be written अभ्य्-अर्ण्ण) near, proximate, Ragh. ii, 32, &c.
अभ्य्-अर्ण n. proximity, Mālatīm. &c.
अभ्य्-अर्ण्ण mfn. (as नि-षण्ण fr. नि-षद्). See अभ्य्-अर्ण.
अभ्य्-अर्ण See s.v., p. 76, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (76,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभ्यर्ण a. [अभि-अर्द्-क्त, P. VII. 2. 25 Sk.] Near, proximate, adjoining, being close or near (of space); approaching, drawing near (of time); अभ्यर्णमागस्कृतमस्पृशद्भिः R. 2. 32; आश्रम˚ भूमिः U. 4; Mu. 6; K. 69, 125, 208, 286; Māl. 5. 13; Ratn. 3. 10, Bk. 3. 28. --र्णं Proximity, vicinity; अंधकारिणि वनाभ्यर्णे किमुद्भ्राम्यति Gīt. 7; अभ्यर्णे परिरभ्य निर्भरभरः प्रेमांधया राधया Gīt. 1, Śi. 3. 21.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0144-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभ्यर्ण त्रि० अभि + अर्द्द--कर्मणि क्त आविदूर्थे इडभावे नि० नत्वम् । समीपे । “कालोऽभ्यर्ण्णजलागमः कुशलिनो- वत्सस्य वार्त्तापि न” सा० द० । “अभ्यर्ण्णमागस्कृतमस्पृ- शद्भिः” रघुः । “कृष्णार्ण्णवाभ्यर्ण्णचरैकहंसः” प्रतप्तमभ्यर्ण्ण- तया विवस्वता” इति च माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0311,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभ्यर्णं, त्रि, (अभि + अर्द्द + क्तः, आविदूर्य्ये इड- भावः णत्वश्च ।) निकटं । इत्यमरः । (आसन्नः । निकटवर्त्ती । “तीव्रः स्मरसन्तापो न तथादौ बा- धते यथासन्ने । तपति प्रावृषि नितरामभ्यर्ण- जलागमो दिवसः” । इति रत्नावली । “उच्यन्तां सैनिकाः न कैश्चिदाश्रमाभ्यर्णभूमयः परिक्रा- म्यन्तां” । इति महावीरचरिते । समीपं । सन्नि- धानं । अन्तिकं । “अभ्यर्णे परिरभ्य निर्भरमुरः प्रेमान्धया राधया” । इति गीतगीविन्दे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-079-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें