🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:44:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अमलतास
amalatāsa
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अमलतास संज्ञा पुं॰ [सं॰ अम्ल] एक पेड़ जिसमें डेढ़ दो फुट लंबी गोल गोल फलियाँ लगती हैं । पर्या॰—आरग्वध । घनबहेड़ा । किरवरा । विशेष—इसकी पत्तियाँ सिरिस के समान और फूल सन के समान पीले रंग के होते हैं । फलियों के ऊपर का छिलका कड़ा और भीतर का गूदा अफीम की तरह चिपचिपा, खाने में कुछ मिठास लिए हुए खट्टा और कड़ुआ और बहुत दस्तावर होता है । इसके फूलों का गुलकंद बनता है जो गुलाब के गुलकंद से अधिक रेचक होता है । इसके बीजों से कै कराई जाती है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अमलतास" आता है (33)
शंपाक शंपात संज्ञा पुं॰ आरग्वध वृक्ष । अमलतासदीर्घफल अमलतासराजवृक्ष आरग्वध का वृक्ष । उरगा का पेड़ । अमलतासशूतिपर्ण अमलतास । आरग्वध वृक्ष । धनबहेड़ाकर्णाभरणक अमलतासकुष्ठसूदन अमलतासस्वर्णांग आरग्वध । अमलतासस्वर्णद्रु आरग्वध । अमलतासमहाकर्णिकार अमलतासस्वर्णपुष्प आरग्वध । अमलतासअपालंक आरग्वध । अमलतासस्वर्णशेफालिका आरग्वध । अमलतासजठरनुत् अमलतासराजद्रुम आरग्वध । अमलतासव्याधिरिपु अमलतासस्वर्णभूषण आरग्वध । अमलतासमुकल आरग्वध । अमलतासमीशान महारग्वध वृक्ष । अमलतासशम्याक आरग्वध वृक्ष । अमलतासचतुरंगल अमलतासव्याधिधात अमलतासस्यारलाठी अमलतासव्याधिजित् अमलतासस्वर्णहालि आरग्वध । अमलतासअरुज नीरोग । रोगरहित । स्वस्थशीता सरदी । ठंढमंथान मथानीसंपाक अच्छी तरह पकना । परिपाक होनासुवर्णक सोनाराजतरु कर्णिकार का वृक्ष । कनियारीज्वरांतक चिरायतास्वर्णपुष्पी स्वर्णकेतकी । पीला केवड़ाव्याधिघ्र वह जिससे किसी प्रकार की व्याधि का नाश होता हो
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें