🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:07:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अलौकिक
alaukika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अलौकिक वि॰ [सं॰]
१. जो इस लोक में न दिखाई दे । लोकोत्तर । लोकबाह्य ।
२. असाधारण । अदभुत । अपूर्व । उ॰—हिय हरषे रघुबंस मनि प्रीति अलौकिक जानि ।—मानस, १ ।२६५ ।
३. अमानुषी ।
अलौकिक वि॰ [सं॰ आ+ लोल] अल्हड़पन । उ॰—लाल अलौलिक लरिकई लखि लखि सखी सिहाँति ।-बिहारी र॰, दो॰ १६५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-लौकिक mf(ई)n. not current in the world, uncommon, unusual (especially said of words)
not relating to this world, supernatural.
अ-लौकिक See अ-लोक.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (95,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अलौकिक a. (--की f.) 1 Not current in the world, not relating to this world, uncommon, supernatural. --2 Unusual, rare. --3 Not current in the usual language, peculiar to the sacred writings, not used in classics, Vedic; अधिहरि हरि ङि इत्यलौकिकं. --4 Theoretical; ˚त्वं rare occurrence of a word; अलौकिकत्वादमरः स्वकोषे न यानि नामानि समुल्लिलेख । विलोक्य तैरप्यधुना प्रचारमयं प्रयत्नः पुरुषोत्तमस्य Trik. 1. --Comp. --संनिकर्षः proximity not common to the world (of three kinds).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0174-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अलौकिक त्रि० लोके विदितः ठक् न० त० । लोकेषु अवि- दिते स्त्रियां ङीप् । “अधिहरि हरि ङि इत्यलौकिकं विग्रहवाक्यम्” सि० कौ० । इन्द्रियादिलौकिकसन्निकर्षा- भावेऽपि २ सामान्यलक्षणाद्यवीने प्रत्यक्षे न० इति नैया- यिकाः तथाहि प्रत्यक्षं द्विविधं लौकिकमलौकिकञ्च । आद्यं चक्षुरादिजन्यमन्त्यं तदजन्यम् । तत्र सामान्यलक्ष- णादिसन्निकर्षजन्यमलौकिकम् ते च सन्निकर्षा अनुपर्द वक्ष्यन्ते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0412,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अलौकिकः, त्रि, (लोके विदितः, लोक + ठक् ततोनञ्समासः ।) लौकिकप्रत्यक्षाविषयः । अमा, मुषिकः । लोकातीतः । यथा, -- “अलौकिकत्वादमरः स्वकोषे न यानि नामानि समुल्लिलेख । विलोक्य तैरप्यधुना प्रचार- मयं प्रयत्नः पुरुषोत्तमस्य” ॥ इति त्रिकाण्डशेषद्वितीयश्लोकः ॥ (“उपसंहर विश्वात्मन्नदोरूपमलौकिकम्” । इति भागवतपुराणम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-121-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अलौकिक" आता है (18)
अमानुष मनुष्य की सामर्थ्य के बाहर । अलौकिकअकूट जो प्राकृतिक हो । अकृत्रिम । दिव्य । अलौकिकअनभो पु वि॰ अपुर्व । अलौकिक । लोकोत्तर । अप्राकृतिक । अदभुतअनहूबा पु वि॰ अनहोनी । अलौकिकअनहोनी न होनेवाली । अलौकिक । असंभव । अनहोती । अचेंभे कीअतिमानवी मानव से संबंध न रखनेवाली । अलौकिक । देवीअमानुषिक अलौकिक । अमानुषी । पैशाचिकअप्राकृतिक स्वभाव या पकृति के बिरुद्ध । अस्वाभाविक । अलौकिकदिव्य स्वर्ग से संबंध रखनेवाला । स्वर्गीयअद्भुत पु वि॰ दे॰ 'अद्भुत'अपूर्व जो पहिले न रहा होस्वर्ग्य जिससे स्वर्ग प्राप्त हो । स्वर्ग दिलानेवालाअतिमर्त्य विअमानुषी मनुष्य स्वभाव के विरूद्ध । पाशव । पैशा- चिकलोकोत्तर जो इस लोक में होनेवाले पदार्थों आदि से श्रेष्ठ हो । बहुत ही अदभुत और व…अनहोता जिसे कुछ न हो । दरिद्र । गरीब । निर्धनअवतारी अतरेवाला । अवतार ग्रहण करनेवालाअसंसारी संसार से अलग रहनेवाला । विरक्त
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें