🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:06:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवदात
avadāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सफ़ेद के और नाम (1.5.14) सित · गौर · वलक्ष · धवल · अर्जुन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवदात वि॰ [सं॰]
१. शुभ्र । उज्वल । श्वेत । उ॰—हँसी रानी सुनकर वह बात, उठी अनुपम आभा अवदात ।— साकेत, पृ॰ २७ ।
२. शुद्ध । स्वच्छ । विमल । निर्मल । उ॰—शोच आति पोच उर मोच दुखदानिए मातु यह बात अवदात मम मानिए ।—रामचं॰ पृ॰ ७४ ।
३. शुक्ल वर्ण का । गौर ।
४. पीत वर्ण का । पीला ।
५. खूबसूरत । संदुर [को॰] ।
६. उत्तम । पुणयशील [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-दात mfn. (√ दै), cleansed, clean, clear, Pāṇ., Sch.; Bhaṭṭ.
pure, blameless, excellent, MBh. &c., of white splendour, dazzling white, ib.
clear, intelligible, Sāh.
अव-दात m. white colour, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (99,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवदात a. [अव-दै-क्त] 1 Beautiful; अवदातकांतिः Dk. 107, 37. --2 Clean, clear, pure, spotless, refined, purified, polished; सर्वविद्यावदातचेताः K. 36; so विद्यावदातं मुखं; शास्त्र˚. --3 Bright, white; आपिशंगावदातया देहप्रभया K. 36, 65, 128, 187, 189, 43, 62, 95; रजनिकरकलावदातं कुलं K. 233; कुंदावदाताः कलहंसमालाः Bk. 2. 18; cf. also Bh. 2. 25; Ki. 11. 75, 3. 25; 13. 37; Śānti. 3. 14. --4 Virtuous, meritorious; अन्यस्मिञ् जन्मनि न कृतमवदातं कर्म K. 62. --5 Yellow. --तः White or yellow colour.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0181-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवदात पु० अव + दै--क्त । १ शुभ्रे, २ पीते च वर्ण्णे । ३ तद्वति ४ विशुद्धे “अन्यस्मिन् जन्मनि च न कृतमवदातम्” काद० । ५ मनोज्ञे च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0426,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवदातः, पुं, (अव + दै + क्तः ।) श्वेतवर्णः । पीत- वर्णः । इत्यमरः ॥
अवदातं, त्रि, (अव + दै + क्तः ।) शुक्लगुणविशिष्टं । [] (“कुन्दैः सविभ्रमबघूहसितावदातैः” ॥ इति ऋतु- संहारे । पीतवर्णयुक्तं । निर्म्मलं । “तत्त्वं क्रमेण विदुषां करुणावदाते श्रद्धावतां हृदि पदं स्वयमादधाति” । इति शान्तिशतके ।) मनोज्ञं । इत्यमरहेमचन्द्रौ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-124-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवदात" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें