🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:15:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवन
avana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
तृप्त करना (3.2.4) तर्पण · प्रीणन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रीणन । प्रसन्न करना ।
२. रक्षण । बचाव । उ॰—दूत राम राय को, सपूत पूत पौन को तू अंजनी को नंदन प्रताप भूरि भानु सो । सीय सोच मसन दुरित दोष दमन, सरन आए अवन लखन प्रिय प्रान सो ।—तुलसी ग्रं॰, पृ॰ २४८ ।
३. प्रीति ।
४. इच्छा । कामना [को॰]
५. संतोष [को॰] ।
६. त्वरा । जल्दबाजी । [को॰] ।
अवन २ पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ अवनि]
१. जमीन । भूमि ।
२. रास्ता । राह । सड़क । उ॰—गुरुजन बाहक जदापि पुनि घालक चाबुक सैन । कटै बटे न कढ़े तऊ रूप अवन ह्वै नैन । —(शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवन n. favour, preservation, protection, Nir.; BhP. &c. (cf. अन्-अवन)
(= तर्पण) satisfaction, L.
joy, pleasure, L.
(for the explan. of 2. एव) desire, wish, Nir.
speed, L.
अवन mfn. preserving, a preserver, Dharmaś.
अवन See √ अव्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (96,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवन a. [अव्-ल्युट्] Protecting, defending; अनवनी नवनीपवनावलिः Śi. 6. 37. --नं Protection &c.
अवनं [अव्-ल्युट्] 1 Protection, defence; भुजोऽनवने P. I. 3. 66, Nalod. 1. 4. --2 Gratifying, pleasing. --3 Wish desire. --4 Delight, satisfaction. --5 Hurry, speed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0175-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवन न० अव + ल्युट् । १ प्रीणने, २ रक्षणे, ३ प्रीतौ च “समनि- न्दानवनाशंजनतालिकुलं यथैव दानवनाशम्” नलोद०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0428,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवनं, क्ली, (अव + ल्युट् ।) प्रीणनं । इत्यमरः ॥ रक्षणं । इति हेमचन्द्रः ॥ गमनं । स्पहा । तर्पणं । शोभनं । श्रवणं । प्राप्तिः । आलिङ्गनं । याचनं । प्रवेशनं । सत्ता । वृद्धिः । ग्रहणं । बधः । शक्तिः । अवगमनं । कामः । करणं । एते अव- धात्वर्थाः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-126-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें