🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:58:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवर्ण
avarṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवर्ण १ वि॰ [सं॰]
१. वर्णरहित । बिना रंग का ।
२. बदरंग । बुरे रंग का ।
३. जो ब्रह्माण आदि के धर्म से शून्य हो । वर्ण— धर्म—रहित ।
अवर्ण २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आकार अक्षर ।
२. निंदा ।
३. अपशब्द ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अ-वर्ण mfn. having no outward appearance, ŚvetUp.; colourless (Comm.; said of Nara and Nārāyaṇa), MBh. iii, 8384
अ-वर्ण m. ‘no praise’, blame, speaking ill of Ragh. xiv, 38 and 57; Rājat.
2. अ-वर्ण m. the vowel अ or आ, APrāt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (103,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवर्ण a. 1 Colourless, having no marks. --2 Bad, low, destitute of good qualities. --र्णः 1 Scandal, ill-repute, stigma, spot; सोढुं न तत्पूर्वमवर्णमीशे R. 14. 38. --2 Blame, censure; न चावदद्भर्तुरवर्णमार्या 57 spoke no ill words. --3 Epithet of 18 letters according to थस्व, दीर्घ, प्लुत, उदात्त, अनुदात्त &c. --Comp. --वादः reproach, censure.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0187-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवर्ण पु० अकारैकस्थानिको वर्णः शा० त० । ह्रस्वदीर्घप्लुतो- दात्तानुदात्तस्वरितानुनासिकाननुनासिकभेदेन अष्टादश- संज्ञकेषु (अ)वर्ण्णेषु” “ऐत्यष्टादशाना संज्ञा” सि० कौ० । वर्ण्यतेऽनेन वर्ण्णः प्रशंसा विरोधे न० त० । प्रशंसाविरो- धिनि २ अपवादे । “सोढुं न तत्पूर्व्वमवर्ण्णमीशे “न चावदद्भर्त्तुरवर्ण्ण मार्य्या” इति च रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0443,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवर्णः, पुं, (वर्ण्यते प्रशस्यते अनेन इति वर्णः ततो विरोधे नञ्समासः ।) निन्दा । परीवादः । इत्य- मरसिंहः ॥ (“सोढुं न तत्पूर्व्वमवर्णमीशे आलानिकं स्थाणुमिव द्विपेन्द्रः” । इति रघुवंशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-127-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें