🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:01:10 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवसित
avasita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
समाप्त (3.1.97) सित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवसित १ वि॰ [सं॰]
१. समाप्त ।
२. ऋद्ध । बढ़ा हुआ ।
३. परि— पक्व ।
४. निश्चित ।
५. संबद्ध ।
६. रहनेवाला ।
७. जमा किया हुआ । एकत्र किया हुआ ।
८. ज्ञाना । जाना हुआ [को॰] ।
अवसित २ संज्ञा पुं॰
१. रहने की जगह ।
२. खलिहान [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-सित mfn. one who has put up at any place, who dwells, rests, resides, RV. i, 32, 15 and iv, 25, 8; ŚBr.; KātyŚr.
brought to his abode (as Agni), TS.
ended, terminated, finished, completed, MBh. i, 4678, &c.
one who has given up anything (abl. MBh. xii, 7888; or in comp. Yājñ. ii, 183)
determined, fixed, BhP.
ascertained, BhP.
known, understood
one who is determined to (loc.), BhP.
being at end of the line of a verse (see अव-सान), RPrāt.; VPrāt.
stored (as grain &c.), L.
gone, L.
अव-सित n. ‘a dwelling-place’, see नवावसित.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (105,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवसित p. p. [सो-क्त] 1 Finished, ended, completed; अवसितो दर्शनार्थः M. 2; यूपवत्यवसिते क्रियाविधौ R. 11. 37; अवसितश्च पशुरसौ Dk. 91 it is all over with the brute; ˚मंडनासि Ś. 4; वचस्यवसिते तस्मिन्ससर्ज गिरमात्मभूः Ku. 2. 53; अनवसितवचन एव मयि Dk. 103; Bk. 10. 6. --2 Known, understood. --3 Well cooked; matured. --4 Resolved, determined, ascertained. --5 Standing in a pause --6 Stored, gathered (as grain). --7 Tied, fastened, bound. --8 Gone. --9 Remaining, dwelling (Ved.). --तं 1 A dwelling place; नवावसिते वैनमाहरेयुः Śat. Br. --2 Corn ground.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0191-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवसित त्रि० अव + सो--क्त । १ समाप्ते, “वचस्यवसिते तस्मिन् ससर्ज गिरमात्मभूः” कुमा० । “अवसितं हसितं प्रसितं मुदा” भट्टिः । २ ऋद्धे, ३ ज्ञाते, ४ परिपक्वे ५ निश्चिते, च ६ मर्द्दि- तधान्येन० । अव + सि--क्त । ७ संबद्धे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0446,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवसितं, त्रि, (अव + सो + क्त ।) परिपक्वमर्दित- धान्यं । तत्पर्य्यायः । ऋद्धं २ । इति भरतमेदिन्यौ ॥ ज्ञातं । अवसानगतं । समाप्तं । तत्पर्य्यायः । सितः २ । इत्यमरमेदिन्यौ ॥ (“यदि नेपथ्यविधानम् अवसितम्” । इति शाकुन्तले ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-129-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें