🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:34:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असाधारण
asādhāraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असाधारण १ वि॰ [सं॰]
१. सजो साधारहण न हो । असामान्य ।
२. न्य़ाय में पक्ष या विपक्ष से पृथक्- जैसे हेतु [को॰] ।
३. जिसका दूसरा दावेदार न हो । निश्चित रूप से एक का- जैसे संपत्ति [को॰] ।
असाधारण २ संज्ञा पुं॰
१. न्याय में हेत्वाभास का एक दोष ।
२. विशिष्ट संपत्ति [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-साधारण mf(ई)n. not common, special, specifical, Tarkas.
quite uncommon, extraordinary, Daś.; Kathās. &c.
अ-साधारण n. special property, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असाधारण a. 1 Not common, peculiar, special, specific. --2 (In logic) Existing neither in सपक्ष or [] विपक्ष as a hetu; यस्तूभयस्माद् व्यावृत्तः स त्वसाधारणो मतः. --3 Not to be claimed by any one else, exclusively belonging to one (as wealth &c.); पिता पुत्रांतरेष्वपि साधारणो माता त्वसाधारणी Mit. --णः A fallacy or हेत्वाभास in Logic; one of the three kinds of अनैकांतिक q. v. --णं Speciality, special property.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0212-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असाधारण त्रि० साधारणं सामान्यधर्मयुक्तं न० त० । १ तद्भिन्ने, तन्मात्रवृत्तिधर्मयुक्ते विशेषे २ अधिके च । न्यायमते “यस्तूभयस्माद्व्यावृत्तः स त्वसाधारणो मत” इत्युक्ते ३ सप- क्षविपक्षावृत्तौ हेतौ पु० । यथा वह्निसाधने गगनादि- र्हेतुः स च पक्षे पर्व्वतादौ, पक्षभिन्ने जलादौ च न विद्यते गगनादेः कुत्रापि विद्यमानत्वाभावात् इति तस्य तथात्वम् “साधारणासाधारणयोर्मध्येऽसाधारणे कार्य्य- संप्रत्यय” इति न्यायः । ४ स्वमात्रस्वत्वास्पदीभूते इतरस्वत्व रहिते घनादौ च । स्त्रियां ङीष् गौरा० । “पिता पुत्रान्तरेष्वपि साधारणः माता त्वसधारणी” मिता० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0550,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असाधारणं, त्रि, (न साधारणं सामान्यधर्म्मयुक्तम् । नञ्समासः ।) साधारणभिन्नं । असामान्यं । विशेषः । न्यायमते साध्यव्यापकीभूताभावप्रति- योगिहेतुः । यथा वह्निमान् जलत्वादित्यादिः । यथा । “यत्तु प्रयागे च्यहस्राने क्रोडीकृते माघसप्तमीलानादावसाधारणसङ्कल्पेन पुनस्तथैव [] प्रातःस्नानाचरणं” इति तिथ्यादितत्त्वं ॥ किञ्च “असाधारणशरीरव्यापारार्ज्जितं अविद्वद्भ्यो दातु- मनिच्छन्न दद्यात्” । इति दायभागः ॥ अतुल्यं । इति शूद्रवर्गे साधारणशब्दार्थदर्शनात् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-153-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असाधारण" आता है (15)
असामान्य जो साधारण न हो । असाधारण । गैरमामूलीलोकातिग असाधारण । लोकोत्तरजनतिग असाधारण । असामान्य । लोकोत्तरगैरमामूली असाधारणअन्यासाधरण असाधारण । असामान्य । विचित्रअनन्यसामान्य जो अन्य सामान्य या साधारण जनों से अलग हो । असाधारणलाकसीमातिवर्ती असाधारण । असामान्य । लोकोत्तरअनियत जो नियत न हो । अनिश्चित । अनिर्दिष्ट । अनिर्धारितविकृत जिसमें किसी प्रकार का विकार आ गया हो । बिगड़ा हुआअलौकिक जो इस लोक में न दिखाई दे । लोकोत्तर । लोकबाह्यविलक्षण अनूठा । अपूर्व । जैसे,— नोखे की नाउन बाँस की नहरन (स्त्रियाँ)अप्राकृत जो प्राकृत न हो । संस्कृतकुछ विशेष स्थानों में काम आवे । बह नियम जो अपने निर्दिष्ट विषय के अतिरिक्त…उदभट पु † वि॰ दे॰ 'उदभट'स्पेशल जिसमें औरों की अपेक्ष कोई विशेषता हो । विशिष्ट । खास
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें