🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:21:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आयोजन
āyojana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आयोजन संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ आयोजना [वि॰ आयोजित]
१. किसी कार्य में लगाना । नियुक्ति ।
२. प्रबंध । इंतजाम । सामग्रीसंपादन । ठीक ठाक । तैयारी । उ॰—राका रजनी आयोजनरत लोकोत्तर छविशाली ।—पारिजात, पृ॰ १० ।
३. अद्योग ।
४. सामग्री । सामान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-योजन n. junction, combination
collecting
bringing or carrying near, fetching, L.
N. of particular Mantras, Kauś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (149,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आयोजनं 1 Joining. --2 Taking. seizing. --3 Collecting. --4 Effort.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0252-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आयोजन न० आ + युज--ल्युट् । १ उद्योगे, २ आहरणे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0793,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आयोजनं, क्ली, (आङ् + युज् + ल्युट् ।) उद्योगः । आहरणं । द्रव्यासादनं । यथा, -- “कुत्रचित् तण्डुलाः सन्ति क्व च स्थाली क्व चेन्धनं । तेषामायोजनं कुर्व्वन् मुख्यः कर्त्ताभिधीयते” ॥ इति गोयीचन्द्रधृतकारिका ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-187-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आयोजन" आता है (17)
प्रयोग आयोजन । अनुष्ठान । साधन । किसी कार्य में योग । किसी काम में लगनाडंबर आयोजन । आडंबर । ढकोसला । धूम— घामसंविधान व्यवस्था । आयोजन । प्रबंधठिकठैन पु † संज्ञा पुं॰ ठीक ठाक प्रबंध । आयोजनठीकठाक निश्चित प्रबंध । बंदोबस्त । आयोजन । जैसे,—इनके रहने का कहीं ठीक ठाक कर…तारघाट कार्यसिद्धि का योग । मतलब निकलने का सुबीता । व्यवस्था । आयोजन । जैसे,—…मनसूबा युक्ति । आयोजन । ढंगसंयोजना आयोजन । व्यवस्था । इंतजाम । तैयारीप्रबंध प्रकृष्ट बंधन । बाँधने की डोरी आदिसंयोजन जोड़ने या मिलाने की क्रियाउपकल्पन बनाना । प्रस्तुत करनाउपक्रमण आरंभ । अनुष्ठानविधित्सा संपन्न करने या विधान करने की इच्छासंविधा रहन सहन । आचार व्यवहारसंसाधन अच्छी तरह करना । पूरा करना । अंजाम देनाबारूद एक प्रकार का चर्ण या बुकनी जो गंधक, शोरे ओर कोयले को एक में पीसकर बनती…नाचकूद नाच । तमाशा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें