🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:51:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इत
ita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इत १ पु † क्रि॰ वि॰ [सं॰ इतः] इधर । यहाँ । उ॰—इततें उत औ उततें इत रहु यम की साँट सँवारी ।—कबीर (शब्द॰) । यौ.—इत उत=इधर उधर । उ॰—भोजन करत चपल चित, इत उत अवसर पाइ ।—मानस १ । २०३ । (ख) इत उत चितै धँस्यौ मंदिर मैं हरि कौ दरसन पायौ ।—सूर॰, १० । ४२७ ।
इत २ † पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ ईति] दे॰ ईति । उ॰—सातू इत रो नह सोक लंगर, सुखी सगला लोक ।—रघु॰ रू॰, पृ॰ १२२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इत mfn. ifc. gone
returned
obtained (cf. अनित, उद्-इत, &c.)
remembered, L.
इत (अम्), n. way, ŚBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (163,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इत p. p. [इ-क्त] 1 Gone to; रुचिरंकमनीयत रागमिता Śi. 6. 71. --2 Returned. --3 Obtained. --4 Remembered. [] --5 Attended by; स खलु तुरगैः सप्तभिरितः K. P. 10. --तं 1 Course, mode of going. --2 A way. --3 Knowledge.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0273-1c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इत त्रि० इ--क्त १ गते “वनितानितया रजनीबधूः” रघुः भावे क्त । २ गतौ “तदितादियादथो पयः” शत० ब्रा० ६, २, १, १३ । ३ ज्ञाने च न० । “वीतमवीतञ्चेति” सां० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0923,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इत, इ बन्धे । (इदित् -दिवां -आत्मं -सक -सेट् ।) इ इन्त्यते । इति दुर्गादासः ॥
इतः, त्रि, (इ + क्त ।) गतः । स्मृतः । इति मेदिनी ॥ (प्राप्तः । ज्ञाने, क्ली ।)
इतः, [स्] व्य, (अस्मादिति निपातनात् सिद्धम् ।) नियमः । पञ्चम्यर्थः । (यथा कुमारे २ । २८ । “तद्ब्रूत वत्साः किमितः प्रार्थयध्वं समागताः” ।) विभागः । इति विश्वः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-204-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें