🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:02:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उदधि
udadhi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उदधि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ ]
२. समुद्र । यौ॰—उदधिजा । उदधितनय । उदधितिय । उदधिमल । उदधिमेखला । उदधिवस्त्रा । उदधिसुत ।
२. घड़ा ।
३. मेघ ।
४. झील या जलाशय (को॰) ।
५. चार और सात की संख्या का वाचक (शब्द॰) (को॰) ।
६. नदी (को॰) ।
उदधि २ वि॰ चार । वि॰ दे॰समुद्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उद—धि mfn. holding water, AV. i, 3, 6; VS.
उद—धि m. ‘water-receptacle’, a cloud; river, sea; the ocean, RV.; AV.; VS.; TS.; R.; Śak.; Mn. &c. (in classical Sanskṛt only the ocean)
N. of the number 4
उद-धि &c. See उद.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (183,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उदधिः See under {2} उदन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0301-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उदधि पु० उदकानि धीयन्तेऽस्मिन् घा--आधारे कि उदा- देशः । १ समुद्रे, २ घटे च । “उदधेरिव निम्नगाशतैः” “चन्द्रोदय इवोदधेः” रघुः । “यैः कृतः सर्व्वभक्षोग्निरपेयश्च महौदधिः” मनुः । समुद्रसामान्यस्येयं संज्ञा तत्तत्- पदसमभिव्याहारे तु विशेषस्य बोधः । यथा क्षारोदधिः क्षीरोदधिः सुरोदधिः । ३ मेघे च । “हृदय मप्स्वायुरपो दत्तोदधिं भिन्त” यजु० १८, ५४ । ४ उदकधानकर्त्तृ सूर्य्ये च “संसूर्य्येण दिद्युतदुदधिर्निधिः” यजु० ३८, २२ सूर्व्यस्य च जलपूर्ण्णामृताभिर्नाडीभिर्जलाकर्षणेन तद्धारणात्तथात्वं यथा च तस्यामृताधायकत्वम्” तथा- ऽमृतशब्दे ३२३ पृष्ठे उक्तम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1137,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उदधिः, पुं, (उदानि उदकानि वा धीयन्तेऽस्मिन् । उद + वा उदक + धा + कि ।) समुद्रः । इत्य- मरः ॥ (“उदधेरिव निम्नगाशतेष्वभवन्नास्य विमा- नना क्वचित्” । इति रघुः ८ । ८ ॥ मेघः । घटः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-230-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "उदधि" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें