🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:59:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपदा
upadā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपदा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. भेट जो बड़े लोगों को दी जाय । नजर ।
२. घूस । उत्कोच (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. उप-√ 1. दा P. -ददाति, to give in addition, add; to give, grant, offer, RV. vi, 28, 2; AV. iv, 21, 2; xix, 34, 8; R.; to take upon one's self: Pass. (irr. p. -दद्यमान) to be offered or granted (as protection), RV. vi, 49, 13.
2. उप-दा mfn. giving a present, VS. xxx, 9
उप-दा (आ), f. a present, offering (esp. a respectful present to a king or person of rank)
a bribe, Pāṇ.; Ragh.; Śatr. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (199,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपदा {c3c} U. 1 To give in addition. --2 To offer, give, grant (in general). --3 To add. --4 ({c1c} A.) (Ved.) (a) To take upon oneself. (b) To erect, raise, support.
उपदा a. Ved. Giving a present. --दा (cf. P. III. 3. 106) 1 A present, an offering to a king or a great man, a Nazarānā; उपदा विविशुः शश्वन्नोत्सेकाः कोसलेश्वरं R. 4. 70, 5. 41, 7. 30; P. V. 1. 47. --2 A bribe.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0321-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपदा स्त्री उप--दा--भावे अङ् । १ उत्कोचे, २ उपढौकने च । “तदस्मिन् वृद्ध्यायलाभशुल्कोपदा दीयते” पा० कृदभिहि- तोभावो द्रव्यवत् प्रकाशते इत्युक्तेः” ३ उपह्रियमाणे द्रव्ये च । “उपदा विविशुः शश्वन्नोत्सेकाः कोसलेश्वरम्” “वन्येतरा जानपदोषदाभिः” “प्रत्यर्प्य पूजामुपदाच्छलेन” रघुः । भावे ल्युट् उपदानमप्यत्र न० । स्वार्थे कन् । तत्रैव उत्कोचे च । उपदा + अभूततद्भावे भ्वादौ च्वि । उप- दीभूतः उपदीकृतः “तस्य रत्नमुपदीकृतं नृपाः” माघः । उपददाति उप + दा--कर्त्तरि क्विप् । उपदाद्रव्यदातरि त्रि० “वर्ण्णायानुरुधं वनायोपदाम्” यजु० ३०, ९, “उपदाम् उपदानदातारम्” वेददी०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1209,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपदा, स्त्री, (उपदीयते इति । उप + दा + आत- श्चोपसर्ग इत्यङ् ।) उपढौकनम् । इत्यमरः ॥ (“उपदा विविशुः शश्वत् नोत्सेकः कोशलेश्वरम्” । इति रघुः । ४ । १० ।) “प्रत्यर्प्य पूजामुपदाच्छलेन” । इति रघुः । ७ । ३० ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-254-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें