🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:44:32 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कमलिनी
kamalinī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कमलिनी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. कमल ।
२. छोटा कमल ।
३. वह तालाब जिसमें बहुत कमल हों ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कमलिनी f. the lotus plant, Kathās.
a number of lotus plants
a pool or place abounding with them, MBh.; Ragh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (252,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कमलिनी 1 A lotus-plant; साभ्रेऽह्नीव स्थलकमलिनीं न प्रबुद्धां न सुप्तां Me. 90; रम्यांतरः कमलिनीहरितैः सरोभिः Ś. 4. 10; R. 9. 30, 19. 11. --2 An assemblage of lotuses. --3 A place abounding with lotuses.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0378-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कमलिनी स्त्री कमलानां देशः “पुष्करादिभ्योदेशे” पा० पुष्क० इनि । १ कमलाधारदेशे पद्माकरे शब्दर० २ कमल समुदायरूपपद्मलतायाञ्च । “पुष्पिताः कमलिनीरिव द्विपः” रघुः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1682,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कमलिनी, स्त्री, (कमलानि सन्त्यत्र । पुष्करादिभ्यो देशे इति इनिः ।) पद्मिनी । (यथा रघुः ९ । २७ । “अभिययुः सरसो मधुसम्भृतां कमलिनीमलि- नीरपतत्रिणः” ॥) पद्माकरः । इति शब्दरत्ना- वली ॥ (गङ्गा यथा काशीखण्डे २९ । ४० । “कुमुद्वती कमलिनी कान्तिः कल्पितदायिनी” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-028-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कमलिनी" आता है (21)
नलिनी कमलिनी । कमलपद्मिनी कमलिनी । छोटा कमल । यौ॰—पद्मिनीखंड, पद्मिनीषंड = (१) कमलस (५) जहाँ कमल…अंभोजिनी कामल का पौधा । कमलिनी । पद्यिनी । २, कमल का समूहअरविंदिनी कमलिनीइंदीवरिणी कमलिनीविसिनी कमलिनी । पद्मिनी । मृणालपुटकिनी पद्मिनी । कमलिनीविसनाभि कमलिनी । पद्मिनीसुपर्णा पद्मिनी । कमलिनीमृणालिनी कमलिनीअंबुरुहिणी कमल । कमलिनी । कुई कोईअंबुजिनी कमलिनीराजीविनी एक प्रकार का कमल । कमलिनीअंभोजा कमलिनीपंकजिनी पद्माकर । कमलाकरपुष्करिणी हथिनीअंबुजा एक रागिनी जेसे संगीतशास्त्र वाले मेव राग की पुत्रवधु कहते हैंभिसिणी व्यसनी (डिं॰)अनीकीनी अक्षौहिणी या पुरी सेना का दसवाँ भाग जिसमें २१८७ हाथी, ५६६१ घोड़े ओर १०…प्रफुला पु संज्ञा स्त्री॰सुरर्णी गरुड़ की माता । सुपर्णा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें