🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:07:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुलाय
kulāya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
घोंसला (2.5.40) नीड
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुलाय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शरीर । देह । जिस्म ।
२. खोता । घोंसला ।
३. स्थान । जगह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुलाय n. (in later language also अस् m., Pañcat. &c.) a woven texture, web, nest (of a bird), case or investing integument, receptacle, home, AV.; TS.; ŚBr. &c.
the body as the dwelling-place of the soul, AV.; ŚBr. xiv; BhP.
the kennel or resting-place of a dog, Pāṇ. i, 3, 21, Vārtt. 4
a place, spot in general, L.
(with अग्नेः, Vait.; or with इन्द्राग्न्योः, TāṇḍyaBr.; ĀśvŚr. &c.) N. of a particular Ekāha (cf. ऐन्द्राग्न-क्˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (295,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुलायः, --यं 1 The nest of a bird; कूजत्क्लांतकपोतकुक्कुटकुलाः कूले कुलायद्रुमाः U. 2. 9; N. 1. 141. --2 The body. --3 A place or spot in general. --4 A woven texture, a web. --5 A case or receptacle. --Comp. --निलायः the act of sitting in a nest, hatching, brooding. --स्थः a bird.
कुलायः, --यं 1 The nest of a bird; कूजत्क्लांतकपोतकुक्कुटकुलाः कूले कुलायद्रुमाः U. 2. 9; N. 1. 141. --2 The body. --3 A place or spot in general. --4 A woven texture, a web. --5 A case or receptacle. --Comp. --निलायः the act of sitting in a nest, hatching, brooding. --स्थः a bird.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0413-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुलाय पु० कुलं पक्षिसंघातोऽयतेऽत्र अय--वञ् । १ पक्षिनिल- ये नोडे, अमरः “खगकुलाय कुलायनिलायिताम्” माघः वेदे त्वस्य क्लीवत्वमपि कुलायिनीशब्दे ता--व्रा० वाक्ये उदा० दृश्यम् । २ स्थानमात्रे मेदि० कौ लायो- गतिरस्मात् । ३ देहे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2136,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुलायं, क्ली, (कौ पृथिव्यां लायो लयो यस्य ।) शरीरम् । इति पुराणम् ॥
कुलायः, पुं, (कुलानां पक्षिसमूहानां अयः वास- [] स्थानम् ।) नीडः । (यथा, माघे । “खगकुलायकुलायनिलायिताम्” ।) स्थानमात्रम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-153-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें