🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:19:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौट
kauṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौट १ वि॰ [सं॰ ]
१. अपने घर या कुटी में रहनेवाला । स्वतंत्र । मुक्त ।
२. गृह में पालित । घरेलू । घर का ।
३. जालसाज । बेईमाली ।
४. जाल में फँसा हुआ या जालयुक्त [को॰] ।
कौट २ संज्ञा पुं॰
१. जालसाजी । बेईमानी । छल । धोखा । फरेब ।
२. वह जो झूठी गवाही दै [को॰] । यौ॰— कौटज = कुटज । कौटतक्ष = स्वतंत्र रुप से काम करनेवाला बढई । ग्रामतक्ष का विलोम । कीटसाक्षी = ढुठी गवाही । कौटसाक्ष = झुठी साक्षी । झुठी गवाही ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. कौट mfn. (fr. कुटि), living in one's own house, independent, free, Pāṇ. v, 4, 95
कौट m. (= कुट-ज) Wrightia antidysenterica, Bhpr. i, 206.
2. कौट mfn. (fr. कूट), fraudulent, dishonest
snared, wired, W.
कौट n. fraud, falsehood, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (315,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौट a. (टी f.) [कूट-अञ्] 1 Living in one's own house; hence, independent, free. --2 Domestic, homely, homebred. --3 Fraudulent, dishonest. --4 Snared. --टः 1 Fraud, falsehood. --2 Giving false evidence. --Comp. --जः the Kuṭaja tree. --तक्षः (opp. ग्रामतक्षः) an independent carpenter, one who works at home on his own account and not for the village. --साक्षिन् m. a false witness. --साक्ष्यं false evidence, perjury.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0427-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौट त्रि० कूटे अद्रिशृङ्गे भवः उत्सा० अञ् । १ कुटजवृक्षे (कुरची) भावप्र० कुट्यां प्रायभवः अण् । २ स्वतन्त्रे त्रि० । कूटस्य भावः अण् । ३ मिथ्याकथने ४ मिथ्यासाक्ष्ये च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2274,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौटः, पुं, (कुटे गिरौ भवः । “तत्र भवः” । ४ । ३ । ५३ । इत्यण् ।) कुटजवृक्षः । इति भाव- प्रकाशः ॥ (अस्य गुणादयः कुटजशब्दे दर्शनीयाः ॥ कूटे मायायां भवः अण् । कपटसाक्षी ॥ कूट्यां वशीकृतमायायां भव इत्यण् । स्वाधीनतन्त्रः ॥ इति व्युत्पत्तिलभ्योऽर्थः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-207-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें