🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:57:36 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गलित
galita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गलित वि॰ [सं॰]
१. गला हुआ ।
२. अधिक दिन का होने के कराण नरम पड़ा हुआ । जिसमें नएपन की चुस्ती और कड़ाई न हो । यौ॰—गलितकुष्ठ = एक प्रकार का कोढ़ । गलितदंत = दाँत से रहित । गलितनख = जिसके नख गल गए हों । गलितनखदंत = वार्द्धक्य के कारण जिसे नख और दाँत न हों । नख और दाँत से रहित । गलितनेत्र = दे॰ गलितनयन । गलितयौवना ।
३. पुराना पड़ा हुआ । जीर्ण शीर्ण । खंडित ।
४. चुआ हुआ । च्युत ।
५. नष्ट भ्रष्ट ।
६. परिपक्व । परिपुष्ट । उ॰—दान लैहौं सब अंगनि को । अति मद गलित तालफल ते गुरु युगल उरोज उतंगनि को ।—सूर (शब्द॰) ।
७. गला हुआ । मिला हुआ । एकतान । उ॰—मैं तो और कछू नहिं चाहूँ कहो और क्या कीजै । दादू ऐत गलित गोविंद सौं इहि बिधि प्राण पतीजै ।—दादू॰, पृ॰ ५६९ ।
गलित वि॰ [सं॰]
१. अर्क की तरह खींचा अथवा निचोड़ा हुआ ।
२. गलाया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. गलित mfn. dropped, oozed, trickling, Hariv. 2; Ragh.; Amar.
fallen down or off, loosed, Megh. 45; Śiś. ix, 75; BhP. i, 1, 3 &c.
lost, perished, decayed, Ragh. iii, 70; Bhartṛ. &c.
waning (as the moon), VarBṛ. xiii, 8; xxiii, 8
‘dropped’ (said of the verses omitted in the Pada-pāṭha of the RV. because of their occurrence in a previous passage), VPrāt., Sch.
for गालित (liquefied, melted), W.
2. गलित mfn. swallowed, Pañcat. ii, 3, 10 (not in B C).
गलित See √ 1. and √ 2. गल्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (350,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गलित p. p. [गल्-क्त] 1 Dropped or fallen down. --2 Melted. --3 Oozed, flowing. --4 Lost, vanished, deprived. --5 Untied, got loose. --6 Emptied, leaked away. --7 Filtered. --8 Decayed, impaired. --9 Decreased, exhausted; गलितविभवाश्चार्थिषु नृपाः Bh. 2. 44. --Comp. --कुष्ठं advanced or incurable leprosy when the fingers and toes fall off. --नखदंत a. one who has lost his claws and teeth. --दंत a. toothless. --नयन a. one who has lost his eyes, blind. --यौवन a. one who has lost the bloom or charm of youth, grown old; गलितयौवना कामिनी Bh. 2. 56. --वयस् a. being in the decline of age, in declining years; R. 3. 70.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0455-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गलित त्रि० गल--क्त । १ पतिते स्रस्ते, च्युते, हस्तादितो भ्रष्टे अमरः । गलधातौ उदा० २ परिणते च । “गलित- वयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतम्” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2562,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गलितः, त्रि, (गल् + क्त ।) पतितः । तत्पर्य्यायः । स्रस्तः २ ध्वस्तः ३ भ्रष्टः ४ स्कन्नः ५ पन्नः ६ च्युतः ७ । इत्यमरः । ३ । १ । १०४ ॥ (यथा, भागवते । १ । १ । ३ । “निगमकल्पतरोर्गलितं फलं शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-319-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गलित" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें