🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:08:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भ्रष्ट
bhraṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भ्रष्ट वि॰ [सं॰]
१. नीचे गिरा हुआ । पतित ।
२. जो खराब हो गया हो । जो अच्छी दशा में या काम का न रह गया हो । बहुत बिगड़ा हुआ ।
३. जिसमें कोई दोष आ गया हो । दूषित ।
४. जिसका आचरण खराब हो गया हो । बुरी चाल चलनेवाला । बदचलन । दुराचारी ।
५. च्युत । जैसे, जातिभ्रष्ट । यौ॰—भ्रष्टक्रिय । भ्रष्टगुद = गुदा का एक रोग । भ्रष्टनिद्र =निद्रा से वंचित । भ्रष्टमार्ग = मागच्युत । राह भूला हुआ । भ्रष्टयोग = स्वधर्म से च्युत । उपासना आदि से च्युत । भ्रष्टश्री ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रष्ट mfn. fallen, dropped, fallen down or from or off (abl. or comp.), AV. &c. &c.
(with or scil. दिवः), fallen from the sky i.e. banished to the earth, Kathās.; Śukas.
broken down, decayed, ruined, disappeared, lost, gone, MBh.; Kāv. &c.
fled or escaped from, rid of (abl.), Kathās.
strayed or separated from, deprived of (abl. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
depraved, vicious, a backslider, W.
भ्रष्ट ˚टक. See √ भ्रंश्, p. 769.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (769,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रष्ट त्रि० भ्रश--क्त । च्युते गलिते स्वार्थे क । तत्रार्थे स च उपका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4709,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रष्टं, त्रि, (भ्रश् + कर्त्तरि + क्तः ।) च्युतम् । अस्य पर्य्याया गलितशब्दे द्रष्टव्याः ॥ “अर्थाद्भ्रष्टस्तीर्थयात्रान्तु गच्छेत् सत्याद्भ्रष्टो रौरवं वै ब्रजेच्च । योगभ्रष्टः सत्यधृतिञ्च गच्छेत् राज्याद्भ्रष्टो मृगयां वै व्रजेच्च ॥” इति गारुडे नीतिसारे १०९ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-558-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भ्रष्ट" आता है (17)
अपकृष्ट गिरा हुआ । पतित । भ्रष्टपरिहृत पतित । भ्रष्ट । गिरा हुआ । अवनत । पामालप्रदुष्ट बिगड़ा हुआ । भ्रष्टप्रदूषित भ्रष्ट । बिगड़ा हुआ । विकृतपरिक्लिष्ट नष्ट । भ्रष्ट । परिक्षतपरिक्षत नष्ट । भ्रष्टभिन्नवृत्ति बुरा जीवन व्यतीत करनेवाला । भ्रष्टनापाक अशुद्ध । अशुचि । अपवित्र । भ्रष्टआनचारी आचारहीन । भ्रष्ट । पतित । कुचाली । दुराचारी । बुरे आचरणवालाअनाश्रमी आश्रमभ्रष्ट । आश्रम धर्म से च्युत । गार्हस्थ्य आदि चारों आश्रमों से रह…च्युत टपका हुआ । गिरा हुआ । चुआ हुआ । झड़ा हुआध्वस्त च्युत । गलित । गिरा पड़ाविप्लुत विस्फोट । स्फोटऋजीक मिश्रित । मिला हुआअसाधु दुष्ट । बुर । खल । दुर्जन । खोटासंस्पृष्टमैथुना वह लड़की जिसे बरगलाया गया हो या जिसे मैथुन का परिचय मिल गया हो । भ्रष्…कंडम बेकार
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें