🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गा
gā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गा पु † क्रि॰ अ॰ [सं॰ गत, प्रा॰ गअ] गया । उ॰—जो जो गा सतसंग में सों सो बिगरा जाय ।—पलटू॰, भा॰ २,पृ॰३९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गा f. a song, L.
1. गा cl. 3. P. जिगाति (RV.; जगाति, Naigh. ii, 14 (v.l.); Subj. जिगात्; Impv. जिगातु; aor. अगात्; 3. pl. अगन्, BhP. i, 9, 40; Subj. [1. sg. गेषम्, see अनु- and उप-], 2. sg. गास्, 3. sg. गात्, 2. pl. गात, 3. pl. गुर्; [perf. जिगाय, see उद्-], perf. Pot. जगायात् [Naigh. ii, 14] RV. x, 28, 1; inf. गातवे, RV. ii, 3, 1; in Class. Sanskṛt only the aor. P. अगात् occurs, for Ā. See अधि-; aor. Pass. अगायि, अगासाताम्, Kāś. on Pāṇ. ii, 4, 45 and 77; cl. 2. P. गाति, Naigh. ii, 14; Ā. गाते, Dhātup. xxii, 53) to go, go towards, come, approach (with acc. or loc.), RV.; AV. &c.; to go after, pursue, RV. iv, 3, 13; x, 18, 4; to fall to one's (dat.) share, be one's (acc.) due, viii, 45, 32; Ragh. xi, 73; to come into any state or condition (acc.), undergo, obtain, MBh. iii, 10697; R. &c.; to go away (from abl.; to any place loc.), RV. x, 108, 9; to come to an end, Naiṣ. viii, 109; to walk (on a path acc. or instr.), RV. viii, 2, 39 and 5, 39; (जिगाति) to be born, Vop. on Dhātup. xxv, 25 : Desid. जिगीषति, to desire to go, BhP. ii, 10, 25;
गा [cf. βίβημι, ἔβην; Old Germ. gām, gās, &c.; Goth. ga-tvo; Eng. to go.]
2. गा mfn. Ved. ifc. ‘going’ (cf. अ-गा; अग्रे-, तमो-, पुरो-, समन- and स्वस्ति-गा), Pāṇ. iii, 2, 67.
3. गा mfn. (√ गै) ifc. ‘singing’, see साम-गा
गा f. See s.v. 3. ग.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (341,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गा {1} or {c2c} A., {c3c} P. (गाते, जिगाति) 1 To go, see इ. --2 To come to any [] state or condition. --3 To praise, sing.
गा A song, verse.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0456-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गा गतौ सक० भ्वा० आ० अनिट् । गाते अगास्त जगे ।
गा स्तुतौ सक० जन्मनि अक० जुहो० वैदिकोऽयं धातुः सार्वधातुके अभ्यासस्येत्त्वञ्च । जिगाति अगासीत् । जगौ । “सोमो- जिगाति गातुविद्” ऋ० ३ । ६२ । १३ । “जरितुः सचा यज्ञो जिगाति चेतनः” ३ । १२ । २ । “स्वेषु क्षयेषु प्रथमो- जिगाति” १० । ८ । २ । इङादेशस्य इणादेशस्य च गाते रूपं तत्तद्धातौ उक्तम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2568,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गा, ङ गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं- सकं-सेट् ।) ङ, गाते । इति दुर्गादासः ॥
गा, र लि स्तुतौ । जन्मनि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (ह्वां-परं-सकं-सेट् ।) र, वैदिकः । लि, जगाति । इति दुर्गादासः ॥
गा, स्त्री, (जगाति स्तौति अनया । गा स्तुतौ + क्विप् ।) गाथा । इति पुरुषोत्तमः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-320-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें