🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:38:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोनर्द
gonarda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
केवटी-मोथा के और नाम (2.4.132) प्लव · गोपुर · कैवर्तीमुस्तक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोनर्द संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. नागरमोथा ।
२. सारस पक्षी ।
३. एक प्राचीन देश जहाँ महर्षि पतंजलि का जन्म हुआ था ।
४. महादेव ।
गोनर्द संज्ञा पुं॰ [सं॰] महाभाष्यकार पतंजलि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—नर्द m. ‘bellowing like a bull’, Śiva, MBh. xii, 10430
the bird Ardea sibirica (cf. -नन्दी), Car. i, 27, 54
N. of a king of Kaśmīr, Hariv. (cf. -नन्द)
of an author, Kum. vii, 95, Sch.
of a mountain (v.l. गो-मन्त), VarBṛS. v, 68, Sch.
गो—नर्द m. pl. N. of a people in the Dekhan (or in the east, Pāṇ. i, 1, 75, Kāś.), VarBṛS. (v.l. गो-नन˚)
गो—नर्द n. Cyperus rotundus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (365,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोनर्द्द पु० गवि जले नर्द्दति नर्द्द--अच् । १ सारसखगे मेदि० गवा जलेन नर्दति । २ कैवर्त्तीमुस्तके न० मेदि० । गवा वाचा नर्दते अच् । ३ देशभेदे पु० स च कूर्मविभागे वृ० स० १४ अ० दक्षिणस्यामुक्तः “अथ दक्षिणेन लङ्का” इत्युपक्रमे “दशपुरगोनर्दकेरलाः” । सोऽभिजनोऽस्य अण् । गौनर्द तद्देशवासिनि बहुषु अणो लुक् । तद्देशवासिषु ब० व० । गोनर्दनीचशूद्रान् वैदेहां- श्चानयः स्पृशति” वृ० स० ९ अ० । “तद्राजेऽपि अण् । गौनर्द तन्नृपे “काश्मीरराजो गोनर्दोदरदाधिपतिर्नृपः” काश्मीर राजो गोनर्दः करूषाधिपतिस्तथा” हरि० ९१ अ० बहुषु तस्य लुप् । गवि वृषे नर्दते नर्द--अच् । ४ महादेवे पु० “गोनर्दो गोप्रभावश्च गोवृषेश्वरवाहनः” भा० शा० २८६ अ० । दक्षकृत शिवस्तुतौ । गोनर्दे देशे भवः “एङ् प्राचां देशे” पा० वृद्धसंज्ञत्वात् छः । गोनर्दीय तद्देशभवे त्रि० प्राचोऽन्यमते अण् । गौनर्द तत्रार्थे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2705,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोनर्द्दं, क्ली, (गवि पृथिव्यां नर्द्द्यते स्वनाम्ना आख्या- यते इत्यर्थः । नर्द्द + अप् ।) मुस्तकम् । इति मेदिनी । दे । २८ ॥
गोनर्द्दः, पुं, (गवि जले नर्द्दति कूजतीति । गो + नर्द्द + “नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः ।” ३ । १ । १३४ । इति पचादित्वादच् ।) सारस- पक्षी । इति मेदिनी । दे । २८ ॥ (गोभिर्वाग्भि- र्नर्द्दतीति । अच् ।) देशविशेषः । यथा, बृहत्- संहितायाम् । १४ । १२ । “कङ्कटटङ्कणवनवासि- शिविकफणिकारकोङ्कणाभीराः । आकरवेणावन्तक- दशपुरगोनर्द्दकेरलकाः ॥” [] गोनर्द्दस्य देशस्य राजा । “तद्राजेऽपि ।” २ । ४ । ६२ । इत्यण् । गोनर्द्दराजः । यथा, राज- तरङ्गिण्याम् । १ । ५७ । “काश्मीरेन्द्रः स गोनर्द्दो वेल्लद्गङ्गादुकूलया । दिशा कैलासहासिन्या प्रतापी पर्य्युपास्यत ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-357-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें