🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:13:18 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोष्ठ
goṣṭha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(यहाँ से 'गोष्ठ' शब्द तक विशेषण तीनों लिङ्गों में —) नरकट (नड) से भरा (2.1.10)
गायों का स्थान (2.1.14) गोस्थानक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोष्ठ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गौओं के रहने का स्थान । गोशाला ।
२. किसी जाति के पशुओं के रहने का स्थान । जैसे,—महिष गोष्ठ, अश्वगोष्ठ ।
३. मनु के अनुसार एक प्रकार का श्राद्ध जो कई व्यक्ति एक साथ मिलकर करते हैं ।
४. परामर्श । सलाह ।
५. दल । मंडली ।
६. अहीरों का गाँव (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. गो—ष्ठ m. (n., L.; fr. स्थ, Pāṇ. viii, 3, 97) an abode for cattle, cow-house, cow-pen, fold for cattle, RV.; VS.; AV. &c.
stable or station of animals (in general, Pāṇ. v, 2, 29, Vārtt. 3), MBh.
meeting-place, xii, 6547 (= 9953)
with अङ्गिरसाम् N. of a Sāman, TāṇḍyaBr. xiii
अपां ग्˚, a water-vessel, AV. xi, 1, 13
‘refuge (of men)’, Śiva, MBh. xiv, 198
N. of an author, Buddh.
गो—ष्ठ n. = ˚ष्ठी-श्राद्ध, Kull. on Mn. iii, 254
2. गो—ष्ठ Nom. Ā. (fr. 1. -ष्ठ) ˚ष्ठते, to assemble, collect, Dhātup. viii, 4.
गो-ष्ठ &c. See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोष्ठः --ष्ठं [गावस्तिष्ठंत्यत्र घञर्थे क षत्वम्] (Usually गोष्ठं only) 1 A cowpen, cowhouse, cow-station. --2 A station of cowherds. --ष्ठः An assembly or meeting. --3 An epithet of Śiva. --ष्ठं A purificatory श्राद्ध ceremony. ˚पतिः a chief herdsman. ˚वेदिका a mound or altar in a cowpen. ˚श्वः a dog in a cowpen which barks at every one; applied figuratively to a slanderous person, one who stays idly at home and slanders his neighbours. गोष्ठेपंडितः ‘wise in a cowpen,’ a braggart, vain boaster. गोष्ठेक्ष्वोडिन् m. a boasting coward; also गोष्ठपटु, गोष्ठेप्रगल्भः, --शूरः &c.
गोष्ठः --ष्ठं [गावस्तिष्ठंत्यत्र घञर्थे क षत्वम्] (Usually गोष्ठं only) 1 A cowpen, cowhouse, cow-station. --2 A station of cowherds. --ष्ठः An assembly or meeting. --3 An epithet of Śiva. --ष्ठं A purificatory श्राद्ध ceremony. ˚पतिः a chief herdsman. ˚वेदिका a mound or altar in a cowpen. ˚श्वः a dog in a cowpen which barks at every one; applied figuratively to a slanderous person, one who stays idly at home and slanders his neighbours. गोष्ठेपंडितः ‘wise in a cowpen,’ a braggart, vain boaster. गोष्ठेक्ष्वोडिन् m. a boasting coward; also गोष्ठपटु, गोष्ठेप्रगल्भः, --शूरः &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0469-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ठ न० गावस्तिष्ठन्त्यत्र घञर्थे क षत्वम् । गवां स्थाने अमरः । “गोष्ठेषु गोष्ठीकृतमण्डलासनान्” माघः । गोष्ठी वहुजनाः कर्त्तृतयास्त्यस्य अच् । २ गोष्ठीकर्त्तव्ये श्राद्धभेदे न० “पित्र्ये स्वदितमित्येव वाच्यं गोष्ठे तु सुश्रुतम्” मनुः “गोष्ठे गोष्ठीश्राद्धे “गोष्ठ्यां शुद्ध्यर्थ- मष्टमम्” इति विश्वामित्रेण द्वादशविधश्राद्धगणनायां गोष्ठश्राद्धस्य विधानात्” कुल्लू० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2726,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ठं, क्ली, (गावस्तिष्ठन्त्यत्र इति । स्था + “सुपि स्थः ।” ३ । २ । ४ । इति कः । घञर्थे कः । इत्येके ।) गोस्थानम् । गोठ । इति भाषा ॥ इत्यमरः ॥ (यथा, रामायणे । ४ । २२ । ३१ । “सिंहेन निहतं गोष्ठे गौः सवत्स्येव गोपतिम् । इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन रामबाणमहाम्भसा ॥”) प्रत्ययविशेषः । स तु स्थानार्थे पशुवाचक- शब्देभ्यो भवति । यथा । गोगोष्ठं महिषगोष्ठं इत्यादि । इति भरतः ॥ (गोष्ठीश्राद्धे । यथा, मनुः । ३ । २५४ । “पित्र्ये स्वदितमित्येव वाच्यं गोष्ठे तु सुश्रुतम् । सम्पन्नमित्यभ्युदये दैवे रुचितमित्यपि ॥” “गोष्ठे गोष्ठीश्राद्धे ।” इति कुल्लूकभट्टः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-366-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोष्ठ" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें