🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:15:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चौर
caura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चौर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दूसरों की वस्तु चुरानेवाला । चोर । यौ॰—चौकर्म = चोरी ।
२. एक गंध द्रव्य ।
३. चौरपुष्पी । चौरपंचाशिका के रचयिता संस्कृत के एक कवि का नाम ।
चौर २पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ चमर] दे॰ चमर । उ॰—चौर इले हैं न्याचे पवन चेरी । —दक्खिनी॰, पृ॰ ३० ।
चौर ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ चुण्ड़ा] ताल जिसमें बरसाती पानी बुहत दिन तक रुका रहे । खादर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चौर mfn. (√ चुर्) thievish, HPariś. ii, 170 (= चोर, g. प्रज्ञादि; g. छत्त्रादि) a thief, robber, Mn. iv, viii, xi (ifc.), Hariv. &c.
a dishonest or unfair dealer, usurper, Pañcat. i, 8, 11/12 and 18/19 (also in comp. translatable as adj.)
(ifc., e.g. कवि-, ‘a plagiarist’), Gaṇar. 114
a (heart-) captivator, Hariv. 7125; 9981 and 9994
the perfume Coraka, L.
‘plagiarist’, N. of a poet (cf. चोर), ŚārṅgP.
pl. N. of a family, Pravar. i, 7 (Kāty. & Viśvan.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (403,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चो(चौ)रः 1 A thief, robber; सकलं चोर गतं त्वया गृहीतं V. 4. 16; इंदीवरदलप्रभाचोरं चक्षुः Bh. 3. 67. --2 Any dishonest dealer. --3 One that steals or captivates the heart. --Comp. --कर्मन् n. theft. --गत a. robbed. --रूपः a clever thief.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0497-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चौर पु० चुरा शीलमस्य चूडा० णः चोरएव अण् वा । प्रच्छन्नपरद्रव्याहारके अमरः । “सुवर्ण्णचौरः कौनख्यं सुरापः श्यावदन्तताम्” मनुः २ कविभेदे कवी चौर- मयूरकौ” उद्भटः तत्कृतग्रन्थश्चौरपाञ्चाशिका ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2973,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चौरः, पुं स्त्री, (चोर एव प्रज्ञादिभ्योऽण् । यद्वा चुरा शीलमस्य । “इति छत्त्रादिभ्योणः ।” ४ । ४ । ६२ । इति णः ।) चोरः । इत्यमरः । २ । १० । २४ ॥ (यथा, देवीभागवते । १ । १६ । ५९ । “चौरं वा तापसं वापि समानं मन्यते कथम् ॥” असुरविशेषः । यथा, हरिवंशे । १७६ । १९ । “किरातीं चीरवसनां चौरसेनानमस्कृताम् ॥” कविभेदः । “कविरमरः कविरमरुः कविश्चौरो मयूरकः ॥” इत्युद्भटः ॥) चीरपुष्पी । इति मेदिनी । रे, ३७ ॥ (चोर- पुष्पीशब्दे विवरणमस्य ज्ञेयम् ॥) सुगन्धिद्रव्य- विशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-463-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चौर" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें