🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

टंक
ṭaṃka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
📗 अमरकोश — पर्याय
पत्थर तोड़ने की टाँकी (2.10.34) पाषाणदारण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
टंक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ टङ्क]
१. एक तौल लो चार माशे की होती है । विशेष—कोई कोई इसे तीन माशे या २४ रत्ती की भी मानते हैं ।
२. वह नियत मान या बाट जिससे तौल तौलकर धातु टकसाल में सिक्के बनने के लिये दी जाती है ।
३. सिक्का ।
४. मोती की तौल जो २१ १/४ रत्ती की मानी जाती है ।
५. पत्थर काटने या गढ़ने का औजार । टाँकी । छेनी ।
६. कुल्हाड़ी । परशु । फरसा ।
७. कुदाल ।
८. खड्ग । तलवार ।
९. पत्थर का कटा हुआ टुकड़ा ।
१०. डाँग ।
११. नील कपित्थ । नीला कैथ । खटाई ।
१२. कोप । क्रीध ।
१३. वर्प । अभिमान ।
१४. पर्वत का खड्डु ।
१५. सुहागा ।
१६. कोष । खजाना ।
१७. संपुर्ण जाति का एक राग जो श्री, भैरव और कान्हड़ा के योग से बना है । विशेष—इसके गाने का समय रात १६ दंड से २० दंड तक है । इसमें कोमल ऋषभ लगता है और इसका सरगम इस प्रकार है—सा रे म म प ध नि । हनुमत् के मत से स्वरग्राम है—स ग म प ध नि सा सा ।
८. म्यान ।
१९. एक काँटेदार पेड़ जिसमें बेल या कैथ के वरावर फल लगते है ।
२०. सौंदर्य (को॰) ।
२१. गुल्फ (को॰) ।
टंक २ संज्ञा पुं॰ [अं॰ टैंक]
१. तालाब, पानी रखने का हौज ।
टंक पु ३ संज्ञा पुं॰ [?] अल्पांश । थोड़ा अंश । उ॰—जाको जस टंक सातो दीप नव खंड महिमंडल की कहा ब्रह्नांड ना समात है ।—भूषण॰ ग्रं॰, पृ॰ २२२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
टङ्क m. n. (L.) a spade, hoe, hatchet, stone-cutter's chisel, Hariv. 5009 ff.; R. ii, 80, 7; Mṛcch. &c.
a peak or crag shaped like the edge of a hatchet, edge or declivity of a hill, MBh. xii, 8291; R. vii, 5, 24; BhP. viii, x; Bhaṭṭ. i, 8
a leg, L.
borax, L.
pride, L.
टङ्क m. a sword, L.
a scabbard, L.
a weight of 4 Māṣas, ŚārṅgS. i, 19; Vet. iv, 2/3
a stamped coin, Hit.
Feronia elephantum, L.
wrath, L.
(in music) a kind of measure
a man of a particular caste or tribe, Rājat. vii, 1003
टङ्क n. the fruit of Feronia elephantum, Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (429,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
टंकः, --कं [टंक्-घञ् अच् वा] 1 A hatchet, an axe; a stone-cutter's chisel; टंकैर्मनः शिलगुहेव विदार्यमाणा Mk. 1. 20; R. 12. 80. --2 A sword. --3 The sheath of a sword. --4 A peak shaped like the edge of a hatchet; the slope or declivity of a hill; Bk. 1. 8. --5 Anger. --6 Pride. --7 The leg. --8 A chasm, cleft. --9 The wood-apple tree. --10 Borax. --11 A weight of silver equal to four Māṣas. --12 The fruit of the wood-apple (n.). --13 A stamped coin. --14 A spade, hoe. --का The leg.
टंकः, --कं [टंक्-घञ् अच् वा] 1 A hatchet, an axe; a stone-cutter's chisel; टंकैर्मनः शिलगुहेव विदार्यमाणा Mk. 1. 20; R. 12. 80. --2 A sword. --3 The sheath of a sword. --4 A peak shaped like the edge of a hatchet; the slope or declivity of a hill; Bk. 1. 8. --5 Anger. --6 Pride. --7 The leg. --8 A chasm, cleft. --9 The wood-apple tree. --10 Borax. --11 A weight of silver equal to four Māṣas. --12 The fruit of the wood-apple (n.). --13 A stamped coin. --14 A spade, hoe. --का The leg.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0522-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
टङ्क पु० टकि--थञ्--अच् वा । १ कोक्पे, २ कोषे, ३ खड्गे ४ पाषाणभेदनेऽस्त्रे च । ५ जङ्घायां मेदि० । ६ चतुर्माषक- रूपे परिमाणे वैद्य० ७ नीलकपित्थे, ८ खनित्रे, ९ दर्पे च पु० न० देमच० १० परशौ ११ राजाम्रे च शब्दार्थचि० “दार्य्यतां चैव टङ्कौथैः खनित्रैश्च पुरी द्रुतम्” हरिवं० ९० अ० । “टङ्कैर्मनःशिलगुहेव विदार्य्यमाणा” मृच्छ० । “हिमाद्रिटङ्कादिव भान्ति यस्याम्” भट्टिः । “रुरोध रामं शृङ्गीव टङ्कच्छिन्नमनःशिलः” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3187,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
टङ्कः, पुं, (टकि + घञ् ।) कोपः । कोषः । असिः । ग्रावदारणः । इति मेदिनी । के, २४ ॥ (यथा, अनर्घराघवे । १ । २२ । “यः क्षत्त्रदेहं परितक्ष्य टङ्कै- स्तपोमयैर्ब्राह्मणमुच्चकार ॥”) परिमाणविशेषः । स तु चतुर्म्माषकरूपश्चतु- र्व्विंशतिरक्तिकारूपो वा । जङ्घा । इति हेम- चन्द्रः । ३ । ५८३ ॥ दर्पः । इति हलायुधः ॥
टङ्कः, पुं क्ली, (टकि + घञ् अच् वा ।) नील- कपित्थः । (यथा, सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ । “शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु ॥”) खनित्रम् । टङ्कणः । इति मेदिनी । के, २४ ॥ दर्पः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-571-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "टंक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें