🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:36:40 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दाता
dātā
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दाता संज्ञा पुं॰ [सं॰ दातृ]
१. वह जो दान दे । दानशील ।
२. देनेवाला ।
३. वह जो कज दे । उत्तमर्ण (को॰) ।
४. उपदेश । शिक्षा (को॰) ।
५. अभिभावक (को॰) ।
६. काटनेवाला । व ह जो कोई वस्तु काटे (को॰) ।
७. वह जो कन्या या भगिनी का विवाह में दान करता हो (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाता, [ऋ] त्रि, (ददातीति । दा दाने + “ण्वुल्तृचौ ।” ३ । १ । १३३ । इति तृच् ।) दान- कर्त्ता । तत्पर्य्यायः । दारुः २ मुचिरः ३ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ७ । २० । २ । “कर्त्ता सुदासे अह वा उ लोकं दाता वसु मुहुरादाशुषे भूत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-699-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दाता" आता है (28)
दाक दान करनेवाला व्याक्ति । दाताउदार दाता । दानशीलदायक देनेवाला । दाता । जैसे, मंगलदायकदिष्णु दाता । देनेवालासंप्रदाय देनेवाला । दाताधनद धन देनेवाला । दाताप्रद देनेवाला । जो दे । दाता । विशेष— इश शब्द का प्रयोग सदा यौगिक शब्दों के…मुचिर दाता । दानशील । उदारवित्तद दानी । दातासुप्रददि बहुत उदार । बड़ा दानी । दातादायी देनेवाला । दाता । विशेष— इस शब्द का प्रयोग अलग कम होता है, समास में उप…जरबकस उदार । दाता । दानी । धन देनेवालाददिता संज्ञा पुं॰ देनेवाला । दान देनेवाला । दातादातार दाता । देनेवालादेवाल † ^१ वि॰ देनेवाला । दातादिलदार उदार । दातादिहंदा दाता । देनेवाला । विशेष—इसका प्रयोग प्राय: यौगिक शब्दों में के अंत में…अताबख्श दान देनेवाले । दाता । उदारदिलवाला उदार । दाता । जो खूब देता होदेनिहारा पु संज्ञा पुं देनेवाला । दातानिर्दाता देनेवाला । दातादिति कश्यप ऋषि की एक स्त्री जो दक्ष प्रजापति की एक कन्या और दैत्यों की माता…उदात्त उँचे स्वर से उच्चारण किया हुआवराल वरालक संज्ञा पुं॰दानी जो दान करे । उदारदिलचला साहसी । हिम्मतवाला । दिलेरकारिम[१]पु कृपालुद संस्कृत या हिंदी वर्णमाला में अठारहवाँ व्यंजन जो तवर्ग का तीसरा वर्ण ह…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें