🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:40:32 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

देवालय
devālaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
देवालय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्वर्ग ।
२. वह घर जिसमें किसी देवता की मूर्ति रखी जाय । मंदिर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देवालय m. ‘residence of the g˚’, heaven, L.
temple, Pañc.; MārkP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (495,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवालय न० ६ त० । १ स्वर्गे २ देवप्रतिमाभवने च शब्दार्थ- [] कल्प० । ३ सहदेवीलतायां स्त्री राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3749-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देवालयः, पुं, (देवानामालय आवासः ।) स्वर्गः । (यथा, देवीभागवते । ५ । ४ । ४ । “त्यज देवालयं शक्र ! यथेष्टं व्रज वासव ! ॥”) देवगृहम् । इति शब्दार्थकल्पतरुः ॥ (यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । ८६ । [] “क्षेत्रं वाटी भग्रदेवालयो दूतीगृहं वनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-746-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "देवालय" आता है (21)
विच्छंदक देवमंदिर । देवालयदेवगृह देवताओं का घर । देवालयदेवायतन देवमंदिर । देवालयविच्छर्दक देवमंदिर । देवायतन । देवालयदेवावसथ देवालयपूजागृह उपासनागृह । मंदरि । देवालयसुरमंदिर देवताओं का स्थान । मंदिर । देवालयदेवहर देवमंदिर । देवालयदेहरा देवावास । देवालयदेवकुट देवालय । देवमंदिरदेवातन देवालय । मंदिरईश्वरसह्म देवालय । मंदिरदेवभांदिर वह घर जिसमें किसी देवता की मूर्ति आदि स्थापित हो । देवालयठाकुरद्वारा किसी देवता विशेषतः विष्णु का मंदिर । देवालय । देवस्थानमठ निवासस्थान । रहने की जगहचैत्र वह मास जिसकी पूर्णिमा को चित्रा नक्षत्र पडे । संवत् का प्रथम मास । चैतमंदिर वासस्थानदेवसदन देवताओं का आधारदेवस्थान देवताओं के रहने की जगहआलयम घर । गृह । मकानमंदिल ‡पु संज्ञा पुं॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें