🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:52:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धम
dhama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धम १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चंद्रमा ।
२. कृष्ण ।
३. यमराज ।
४. ब्रह्मा [को॰] ।
धम २ संज्ञा स्त्री॰ [अनु॰] भारी चीज के गिरने का शब्द । धमाका । जैसे, धम से गिरना, धम से कुएँ में कूदना । विशेष—खट, पट, आदि और अनु॰ शब्दों के समान इसका प्रयोग भी अधिकतर 'से' विभक्ति के साथ ही क्रि॰ वि॰ वत् होता है ।
धम पु ३ संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ धर्म ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धम mfn. blowing, melting (ifc.; cf. करं-, खरिं-, जलं- &c.)
धम m. (only L.) the moon
N. of Brahman
of Yama
of Kṛṣṇa.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (509,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धम a. (मा or मी f.) [धम् ध्माने अच्] (Usually at the end of a comp.) 1 Blowing; अग्निंधम, नाडिंधम. --2 Melting, fusing. --मः 1 The moon. --2 An epithet of Kṛṣṇa. --3 Of Yama, the god of death. --4 Of Brahmā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0591-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धम ध्माने सौ० पर० सक० सेट् । धमति अधमीत् दधाम । “वायुना धम्यमानोऽत्र द्वश्यतेऽग्निः क्वचित् क्वचित्” भा० व० २९५ अ० । “ते बाहुभ्यां धमितमग्निमात्मनि” ऋ० १ । २४ । ७ “अयं बधेऽपि वरुणाऽधमत्” ताण्डब्रा० । “विक्रम्य विधमिष्यामि निवर्त्तध्वं महामुराः” हरिवं० २५१ अ० ।
धम त्रि० धम--ध्माने अच् । १ शब्दकर्त्तरि २ अग्निसंयोगकर्त्तरि च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3846,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धम, ध्माने । ध्वाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- परं-अकं-सेट् ।) धमति । सौत्रधातुरयम् । इति दुर्गादासः ॥
धमः, त्रि, (धमतीति । धम + अच् ।) अग्नि- संयोगकर्त्ता । शब्दकर्त्ता । इति धमधातोः पचादित्वादन्प्रत्ययेन साध्यः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-781-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें