🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:32:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नेमी
nemī
🟠 शब्दसागर🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
तिनसा (तिनिश) के नाम (2.4.26) स्यन्दन · रथद्रु · अतिमुक्तक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नेमी १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ नेमिन्] तिनिश वृक्ष ।
नेमी पु २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] दे॰ नेमि ।
नेमी ३ वि॰ [सं॰ नियम]
१. नियम का पालन करनेवाला ।
२. धर्म की दृष्टि से पूजा पाठ, व्रत उपवास आदि नियमपूर्वक करनेवाला । यौ॰— नेमी धरमी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नेमिः --मी f. 1 The circumference, ring or felly of a wheel; उपोढशब्दा न रथांगनेमयः Ś. 7. 10; चक्रनेमिक्रमेण Me. 109; R. 1. 17, 39. --2 Edge, rim. --3 A windlass. --4 A circumference (in general); उदधिनेमि R. 9. 10. --5 A thunderbolt. --6 The earth. --मिः The tree तिनिश. --Comp. --वृत्ति a. following the course of, acting like, the outer rims of the wheel; R. 1. 17.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0648-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नेमी, [न्] पुं, (नेम ऊर्द्ध्वमस्यास्तीति । नेम + इनिः ।) तिनिशवृक्षः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
नेमी, स्त्री, (नेमि + वा ङीष् ।) नेमिः । इत्य- मरटीकायां भरतः ॥ (तिनिशवृक्षः । पर्य्यायो- ऽस्या यथा, -- “स्यन्दनस्तिनिशो नेमी -- ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-924-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "नेमी" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें