🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:16:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

परिचय
paricaya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
परिचय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किसी विषय या वस्तु के संबंध की प्राप्त की हुई अथवा मिली हुई जानकारी । ज्ञान । अभिज्ञता । विशेष जानकारी । जैसे,—थोड़े दिनों से मुझे भी उनके स्वभाव का परिचय हो गया है ।
२. प्रमाण । लक्षण । जैसे,— उस पद पर थोड़े ही दिनों तक रहकर उन्होंने अपनी योग्यता का अच्छा परिचय दिया था ।
३. किसी व्यक्ति के नामधाम या गुणकर्म आदि के संबंध की जानकारी । जैसे,—मुझे आपका परिचय नहीं मिला । क्रि॰ प्र॰—कराना ।—देना ।—दिलाना ।—पाना ।— मिलना ।—होना ।
४. जान पहचान । जैसे,—यहाँ तो बहुत से आदमियों के साथ आपका परिचय है ।
५. अभ्यास । मश्क ।
६. हठयोग में नाद की चार अवस्थाओं में से तीसरी अवस्था ।
७. इकट्ठा करना । एकत्र करना । जमा करना (को॰) ।
परिचय करुणा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] बढ़ता हुआ प्रेम । प्रवर्धित करुणा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परि-चय &c. See under परि- √ 1. 2. चि.
1. परि-चय m. heaping up, accumulation, Kauś.
2. परि-चय m. acquaintance, intimacy, familiarity with, knowledge of (gen. loc. instr. with or sc. समम्, or comp.), MBh.; Kāv. &c.
trial, practice, frequent repetition, Kāv. (cf. रति-प्˚)
meeting with a friend, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (593,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
परिचयः 1 Heaping up, accumulation. --2 Acquaintance, familiarity, intimacy; पुरुषपरिचयेन Mk. 1. 56; अतिपरिचयादवज्ञा ‘familiarity breeds contempt’; परिचयं चललक्ष्यनिपातने R. 9. 49; सकलकलापरिचयः K. 76. --3 Trial, study, practice, frequent repetition; हेतुः परिचयस्थैर्ये वक्तुर्गुणनिकैव सा Śi. 2. 75; 11. 5; वर्णपरिचयं करोति Ś. 5. --4 Recognition; Me. 9. --Comp. --करुणा increasing love or tenderness; Māl. 6. 16.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0673-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिचय पु० परि + चि--अच् । १ ज्ञातस्य पौनःपुन्येन ज्ञाने संस्तवे २ पणये च अमरः । ३ सर्वतश्चयने माघः २ । ७५ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4246,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
परिचयः, पुं, (परि समन्तात् चयनं बोधो ज्ञान- मित्यर्थः । परि + चि + अप् ।) विशेषेण ज्ञानम् । चेना इति भाषा । तत्पर्य्यायः । संस्तवः २ । इत्यमरः । ३ । २ । २३ ॥ प्रणयः ३ । इति भरतः ॥ (यथा, माघे । ७ । ६१ । “न परिचयो मलिनात्मनां प्रसाधनम् ॥” अभ्यासः । यथा, माघे । २ । ७५ । “हेतुः परिचयस्थैर्य्ये वक्तर्गुणनिकैव सा ॥” नादस्य अवस्थाविशेषः । यथा, हठयोगदीपि- कायाम् । ४ । ६९ । “आरम्भश्च घटश्चैव तथा परिचयोऽपि च । निष्पत्तिः सर्व्वयोगेषु स्यादवस्थाचतुष्टयम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-058-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "परिचय" आता है (19)
परिचिति परिचय । ज्ञान । अभिज्ञता । जानकारीपूर्वपीठिका परिचय । भूमिकाशनासाई जान पहचान । परिचयजानकारी अभिज्ञता । परिचय । वाकफियतचिन्हारी † वि॰ जानपहचान । भेंट मुलाकात । परिचयवाकिफकारी परिचय । जानकारी । अभिज्ञताउपगम पास जानाउपादान प्राप्ति । ग्रहण । स्वीकारसंस्तव प्रशंसा । स्तुति । तारीफआनुगत्य अनुगत होने की क्रियाआभाष संबोधित करनामध्यपात ज्योतिष में एक प्रकार का पातहिलग लगाव । संबंधपहचान पहचानने की क्रिया या भाव । यह ज्ञान कि यह वही व्यक्ति या वस्तु विशेष ह…संताव यज्ञ में स्तुति करनेवाले ब्राह्मणों की अवस्थान भूमिचीन्हा दे॰ 'चिह्न'हेलमेल मिलने जुलने, आने जाने, साथ उठने बैठने आदि का संबंध । घनिष्ठता । मित्रत…राहरीति राह रस्म । लेन देन । व्यवहारवाकफियत वाकिफ होने का भाव जानकारी
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें