🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पाठ
pāṭha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पाठ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पढने की क्रिया या भाव । पढा़ई ।
२. किसी पुस्तक विशेषतः धर्मपुस्तक को नियमपूर्वक पढ़ने की क्रिया या भाव । जैसे, वेदपाठ, स्तोत्रपाठ ।
३. बह्ययज्ञ । वेदाध्ययन । वेदपाठ । यौ॰—पाठदोष । पाठप्रणाली ।
३. जो कुछ पढा़ या पढा़या जाय । पढ़ने या पढा़ने का विषय ।
४. उक्त विषय का उतना अंग जो एक दिन में या एक बार पढा़ जाय । सबक । संथा । क्रि॰ प्र॰—देना । —पढना । —पाना । मुहा॰— पाठ पढाना = कुछ सीखना, विशेषतः कोई बुरी बात । जैसे,—आजकल ये जुए का पाठ पढ़ रहे हैं । पाठ पढा़ना = अपने मतलब के लिये किसी को बहकाना । पट्टी पढाना । उलटा पाठ पढाना = कुछ का कुछ समझा देना । असलियत के विरुद्ध विश्वास करा देना । बहका देना । ५ पुस्तक का एक अंश । परिच्छेद । अध्याय ।
६. शब्दों या वाक्यों का क्रम या योजना । जैसे,—अमुक पुस्तक में इस दोहे का यह पाठ है । यो॰— पाठभेद । पाठांतर ।
पाठ † २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ पट्ठा] जवान गाय, भैंस या बकरी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाठ m. (√ पठ्) recitation, recital, Kāv.
reading, perusal, study (esp. of sacred texts), Śikṣ. &c.
a partic. method of reciting the text of the Veda (of which there are 5, viz. Saṃhitā, Pada, Krama, Jaṭā and Ghana, RTL. 409)
the text of a book, ŚrS.; MBh.
the reading (of a text), Naiṣ., Sch.
= धातु-पाठ, Vop.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (615,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पाठः [पठ्-भावे घञ्] 1 Reciting recitation, repeating. --2 Reading, perusal, study. --3 Studying or reciting the Vedas (ब्रह्मयज्ञ), one of the five daily Yajñas or sacrifices to be performed by Brāhmaṇas --4 The text of a book, a reading. variant; अत्र गंधवद्गंधमादनं इति आगंतुकः पाठः । प्राचीनपाठस्तु सुगंधिर्गंधमादनः इति पुल्लिंगांतः Malli. on Ku. 6. 46. --Comp. --अंतरं another reading, a variant (v. l.). --छेदः a pause, cæsura. --दोषः a false reading. --निश्चयः determining the text of a passage. --भूः f. a place where the Vedas are learnt. --मंजरी, --शालिनी the Sārikā bird. --शाला a school, college, seminary. --शालिन् m. a pupil.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0691-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पाठ पु० पठ--भावे घञ् । १ शास्त्रादेरभ्यासे पौनःपुन्येन उ- च्चारणे । णिच्--भावे अच् । २ अध्यापने शिष्येभ्यः प्र- तिपादने च पाठस्वाष्टादश दोषा यथा “शङ्कितं भीतमु- द्घुष्टमव्यक्तमनुनासिकम् । विस्वरं विरसञ्चैव विश्लिष्टं विसमाहतम् । काकस्वरं निरसितं तथा स्थानविव- र्जितम् । व्याकुलं तालहीनञ्च पाठदोषाः चतुर्दश । संगीतं शिरसः कम्पमल्पकण्ठमनर्थकम्” मार्क० पु० । अध्य- यनक्रमो यथा “आचस्य प्रयतो नित्यमधीयीत उदङ्- मुखः । उपसगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्” अध्यापनक्रमो यथा “अधीष्व भो इति ब्रूयाद्विरामो- ऽस्त्विति चाचमेत् । प्राक् कूलात् पर्यु पासीनः पवित्रैश्चैव पावितः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत आँकारमर्हति । ब्राह्मणः प्रणवं कुर्य्यादन्ते च विधिवद्द्विजाः! । कुर्य्या- दध्यापनं नित्यं स ब्रह्मादीनि पूर्वतः । सर्वेषामेव भू- तानां वेदश्चक्षुः सनातनः । अधीयीताध्ययन्नित्यं ब्राह्म- ण्याद्वीयतेऽन्यथा” इति कौर्मे उपरिभागे १ ३ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4289,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पाठ" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें