🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:53:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पिंग
piṃga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पिंग १ वि॰ [सं॰ पिङ्क]
१. पीला । पीलापन लिए हुए ।
२. भुरापन लिए लाल । तामड़ा । दीपशिखा के रंग का । उ॰—सित सरोज पर क्रीड़ा करना जैसे मधुमय पिंग पराग ।—कामा- यनी, पृ,॰ २३ ।
३. सुंघनी रंग का । भुरापन लिए पीला । यौ॰—पिंगचत्तु । पिंगजट । पिंगलोचन । पिंगात्त । पिंगास्थ ।
पिंग २ संज्ञा पुं॰
१. भैसा ।
२. चुहा । मुसा ।
३. हरताल ।
४. पिंग वर्ण या रंग ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिङ्ग पिङ्गर, पिङ्गल See under √ पिञ्ज्, col. 3.
पिङ्ग mf(आ)n. yellow, reddish-brown, tawny, MBh.; Kāv. &c. (cf. g. कडारादि)
पिङ्ग m. yellow (the colour), L.
a buffalo, L. : a mouse, L.
N. of one of the sun's attendants, L.
of a man, ĀśvŚr. (cf. पैङ्गि, ˚गिन्)
(पिङ्ग, in one place पिङ्ग), N. of a kind of divine being (?), AV. viii, 6, 6; 18 &c.
पिङ्ग n. orpiment, L.
a young animal, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (624,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिंग a. [पिंज्-वर्णे अंच् न्यंक्व˚ कुत्वम्] Reddish-brown, tawny, yellow-red. अंतर्निविष्टामलपिंगतारं (विलोचनं) Ku. 7. 33. --गः 1 The tawny colour. --2 A buffalo. --3 A rat. --गा 1 Turmeric. --2 Saffron. --3 A kind of yellow pigment. --4 An epithet of Durgā. --5 A bow-string. --गं A young animal. --Comp. --अक्ष a. having reddish-brown eyes, redeyed. --(क्षः) {1} an ape. {2} an epithet of Śiva. --ईक्षणः an epithet of Śiva. --ईशः an epithet of fire. --कपिशा a species of cock-roach. --चक्षुस् m. a crab. --जटः an epithet of Śiva. --सारः yellow orpiment. --स्फटिकः ‘yellow crystal’, a kind of gem (गोमेद).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0700-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिङ्ग पु० पिजि--वर्णे--अच् न्यङ्का० कुत्वम् । १ मूषिके मेदि० स्त्रियां ङीष् । २ दीपशिखाभे वर्णे पु० “पिङ्गो दीपशि- खामः स्यात् पिङ्गलः पद्मधूलिबत्” । ३ तद्वति त्रि० [] अमरः गौरा० पाठात् स्त्रियां ङीप् । कडारा० पाठात् अस्य पूर्वनिपातः । ४ ऋषिभेदे पु० तेन प्रोक्तः कल्पः णिनि पैङ्गिन् तत्प्रोक्ते कल्पे । पिङ्ग + अस्त्र्यर्धे सिध्मा० वा लच् । प्रिङ्गल तद्वर्णयुते त्रि० पक्षे मतुप् मस्य वः । पिङ्गवत् तत्रार्थे त्रि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4325-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिङ्गं, क्ली, (पिञ्जतीति । पिजि वर्णे + अच् । न्यङ्- क्वादित्वात् कुत्वम् ।) बालकः । इति मेदिनी । गे, १२ ॥ हरितालम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
पिङ्गः, पुं, (पिजि वर्णे + अच् । कुत्वञ्च ।) पिङ्गल- वर्णः । तद्वति, त्रि । इत्यमरः । १ । ५ । १६ ॥ (यथा, महाभारते । १ । १२३ । ३२ । “पद्मपत्राननः पिङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥”) मूषकः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-136-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें