🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:53:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पिच्छ
piccha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पिच्छ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किसी पशु की पुँछ । ऐसी पुँछ जिसपर बाल हों । लांगुल ।
२. मोर की पुँछ । मयुरपुच्छ ।
३. मोर की चोटी । चुड़ा़ ।
४. मोचरस ।
५. पंख । डैना (को॰) ।
६. वाण का पंख (को॰) ।
७. दुम या पुँछ के पंख । जैसे, मोर का (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिच्छ n. a feather of a tail (esp. of a peacock, prob. from its being spread or expanded), MBh.; Kāv. &c.
(pl.) the feathers of an arrow, KātyŚr., Sch.
a tail (also m.), L.
a wing, L.
a crest, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (624,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पिच्छं [पिच्छ्-अच्] 1 A feather of a tail (as of a peacock). --2 The tail of a peacock; Śi. 4. 50. --3 The feathers of an arrow. --4 A wing. --5 A crest. --च्छः A tail in general. --च्छा 1 A sheath, covering, coat. --2 The scum of boiled rice. --3 A row, line. --4 A heap, multitude. --5 The gum or exudation of the silk-cotton tree. --6 A plantain. --7 An armour. --8 The calf of the leg. --9 The venomous saliva of a snake. --10 A betel-nut. --11 A [] diseased affection of a horse's feet. --Comp. --बाणः a hawk.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0700-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिच्छ बाधे तु० पर० सक० सेट । पिच्छति अपिच्छीत् पिपिच्छ
पिच्छ न० पिच्छ--अच् । १ मयूरपुच्छे २ चूडायां ३ ला- ङ्गूले पु० मेदि० ४ शाल्मलीवेष्टे स्त्री अमरः । ५ पूगे ६ छटायां ७ कोषे ८ मोचायां ९ पङ्क्तौ १० भक्तमण्डे ११ हयपदामये च स्त्री मेदि० १२ कोलिकायां १३ फणि- नालायां हारा० । १४ शिंशपावृक्षे च स्त्री शब्दच०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4325,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिच्छ, श बाधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (तुदां- परं-सकं-सेट् ।) श, पिच्छती पिच्छन्ती । बाधो विहितिः । इति दुर्गादासः ॥
पिच्छं, क्ली, (पिच्छतीति । पिच्छ + अच् ।) मयूरपुच्छम् । तत्पर्य्यायः । शिखण्डः २ वर्हम् ३ । इत्यमरः । २ । ५ । ३१ ॥ शिखिपुच्छम् ४ शिखण्डकम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, अनर्घराघवे । ६ । ६५ । “तस्यारिबलभीमस्य ध्वजदण्डस्य लाञ्छनम् । दर्पदीप्तः क्षुरप्रेण मायूरं पिच्छमच्छिनत् ॥”) चूडा । इति मेदिनी । छे, ५ ॥
पिच्छः, पुं, (पिच्छतीति । पिच्छ + अच् ।) लाङ्गू- लम् । इति मेदिनी । छे, ५ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-138-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पिच्छ" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें